Przetnij węzły relacji, porzuć zobowiązania i odzyskaj szczęście.

Portret Alfreda Adlera, którego koncepcję przedstawiam w swoim eseju. Ixitixel na WIkipedii.

Czy zdarza Ci się czuć dyskomfort, kiedy się do czegoś zobowiązujesz? Zależy ci na spełnieniu czyichś oczekiwań? Czy zdarza Ci się martwić tym, co powiedzą ludzie o Twoim działaniu lub jego braku, wliczając w to posprzątanie domu przed świętami, zmianę nudnej pracy, a nawet zwyczajne zabranie głosu w dyskusji? W dzisiejszym wpisie postaram się wyznaczyć granicę pomiędzy: „ślepym” zaspokajaniem cudzych pragnień nie mając na uwadze samego siebie, a zdroworozsądkowym podejściem do relacji, w których świadomość własnych potrzeb finalnie przynosi możliwość skutecznego działania w imię dobra ogółu. Postaram się udowodnić, że świadome wyznaczenie granic i obowiązków w Twoich relacjach paradoksalnie sprzyja celowi służenia innym, a także pomaga… Tobie! Aby to zrobić, posłużę się moją trwającą lekturą, a mianowicie „Odwagą bycia nielubianym” Ichiro Kishimiego i Fumitake Kogi, czerpiącej z dorobku umysłowego XX-wiecznego austriackiego uczonego Alfreda Adlera — twórcy psychologii indywidualnej.

Dlaczego w ogóle zawracamy sobie głowę opinią innych ludzi? Zależy nam na utrzymaniu więzów z ludźmi, ponieważ wierzymy że ich opinia decyduje o naszym szczęściu — myślimy, że kiedy będziemy robić wszystko, aby im zaimponować i, mówiąc potocznie, „podlizywać się”, zaczniemy być chwaleni i lubieni… Czasami może się wydawać, że taka strategia przynosi swoje plony. Natomiast takie relacje są relacjami „pionowymi” — przestajemy widzieć w ludziach towarzyszy, a jedynie ludzi wobec których jesteśmy lepsi bądź gorsi; każą żyć w ciągłym współzawodnictwie, fałszu i prowadzą do czegoś, co psychologia nazywa „kompensacją”. Dlaczego o tym napominam? Otóż wszelka nieudolność związana z asertywnym decydowaniem, co chcemy robić w wolnym czasie, a od czego lub kogo się odcinamy — wynika z budowania opisanych relacji pionowych i… nierozdzielenia zadań, jak nazwał Adler.

Czym jest wspomniane rozdzielanie zadań? To proces, w psychologii indywidualnej będący punktem wyjścia do dalszych relacji, polegający na gorliwym i świadomym wyznaczeniu granicy pomiędzy rzeczami, które są naszą powinnością. Przykładowymi zadaniami życiowymi mogą być z pewnością: usamodzielnienie się w wieku dorosłym, wychowywanie dzieci, zaangażowanie w związek czy codzienna uczciwość. Jednakże są sprawy, za które odpowiadać nie powinniśmy — są to: zdobywanie ocen w szkole przez dziecko i wybór uczelni, na którą pójdzie; pójście bliskiej osoby na spotkanie Anonimowych Alkoholików (warto zauważyć, że w tym przykładzie, to naszym, i tylko naszym zadaniem, jest utrzymywanie lub nieutrzymywanie relacji z taką osobą). Autorzy książki posuwają się nawet do stwierdzenia, że nieufność partnera życiowego jest tylko i wyłącznie jego sprawą — my możemy jedynie współtworzyć pozytywną przestrzeń w związku, ale nie do końca mamy wpływ na decyzje drugiego człowieka. Wtrącanie się w cudze sprawy prawie zawsze powoduje nerwy i niepotrzebne konflikty, a raczej nigdy nie przynosi to pożądanego skutku. Żeby było jasne — myśl austriackiego psychologa dopuszcza zaoferowanie wsparcia i „doprowadzenie konia do wodopoju”. Jednakże ktoś, kto nie postawi grubej kreski pomiędzy tym, co jego, a zadaniami wszystkich innych ludzi na ziemi — skazuje się na brak wolności wynikający z ciągłego dopasowywania do (czasem wyimaginowanych) oczekiwań i próbę wpłynięcia na rzeczywistość, na którą nie mamy wpływu.

Być może masz pewne zastrzeżenia i chcesz oskarżyć mnie o promowanie egoizmu. Rozumiem tę potrzebę służenia innym, a nawet się z nią zgadzam — jest to podstawa wielu systemów etycznych i religijnych, wliczając w to bardzo popularne w Polsce chrześcijaństwo. Tylko czy jesteśmy w stanie skutecznie wspomóc innych w przygodzie zwanej życiem, gdy jesteśmy przemęczeni rzeczami narzuconymi na nas przez innych, kiedy nie mamy już energii na rozwój własny i robienie tego, w czym jesteśmy najlepsi? Zatem powiedzmy to sobie jasno — spędzenie czasu, przykładowo, na rozwoju zawodowym, refleksji, budowaniu relacji czy na relaksie jest co najwyżej konsekwencją świadomości roli harmonii i zdrowia psychicznego w swoim życiu, a nie efektem pychy i wąskiego patrzenia na świat. Zauważ, że osoba postępująca w ten sposób ma energię, umiejętności i zazwyczaj sporą chęć do tego, aby działać w świecie z pożytkiem dla innych. Tak naprawdę, kiedy zaspokoimy swoje bardziej fundamentalne potrzeby, naturalnie jesteśmy zmotywowani do samorealizowania się i działania na rzecz wspólnoty. Alfred Adler, twórca nurtu psychologii indywidualnej twierdzi, że szczęście odnajdujemy w społecznościach, a konkretniej, poprzez subiektywne poczucie bycia w niej użytecznym. Czy dostrzegasz, w jaki sposób konsekwentne rozwiązywanie, a czasem bezlitosne przecinanie więzów własnych relacji z ludźmi, doprowadza do wewnętrznej wolności i przynosi szczęście, przynajmniej w adlerowskiej koncepcji?

Podsumuję to tak: większa niepodległość wynikająca z rozdzielenia zadań daje nam predyspozycje do działań przynoszącym poczucie wspólnoty, co w psychologii indywidualnej jest synonimem szczęścia. Pamiętaj, że relacje pionowe, te oparte na kierowanym wewnętrznym przymusem działaniu „pod publiczkę”, długotrwałego szczęścia dać nie mogą, a skuteczne czyny wobec mas muszą koegzystować z samodzielnym rozpoznaniem tego, co ważne. Nie zatrać samego siebie i nie bój się bycia nielubianym — opinia o Tobie to nie Twoje zadanie.

Jak zapatrujesz się na wyżej przedstawione teorie? Chętnie podyskutuję :)