Karol Rolow-Miałowski (“El Polaco Mambí”): Polski Generał na Kubie, 1868–1878

W centrum tumultu walki o niepodległość Kuby, twarz o nieco innej historii wzbudzała zainteresowanie. Karol Rolow-Miałowski, urodzony w Warszawie, uciekł przed represjami zaboru rosyjskiego w 1859 roku i rozpoczął swoją podróż do Nowego Świata. Nastoletni emigrant szybko przystosował się do życia w Stanach Zjednoczonych, gdzie walczył w wojnie secesyjnej po stronie Unii. Jego zdolności wojskowe zostały dostrzeżone, a po zakończeniu wojny w 1865 roku zdecydował się na kolejną przeprowadzkę. Przyjechał na Kubę, osiadając w nadmorskim mieście Caibarién, gdzie podjął pracę w amerykańskiej firmie eksportowej.

Droga do Generała

W 1868 roku, kilka lat po jego przybyciu, na Kubie wybuchła tzw. Dziesięcioletnia Wojna. Roloff, znany już jako Carlos Roloff lub “El Polaco Mambí”, zdeterminowany do udziału w walce o wolność, przyłączył się do Armii Wyzwoleńczej. Przynosił ze sobą doświadczenie i wiedzę taktyczną, których brakowało wielu kubańskim dowódcom. Jego biegłość w strategii wojskowej szybko przyniosła mu uznanie, a on sam awansował do rangi generała.

Kampanie i Bitwy

Roloff aktywnie uczestniczył w licznych kampaniach wojennych, zwłaszcza w regionie Las Villas, gdzie jego działania wzbudziły podziw nie tylko wśród Kubańczyków, lecz także w szeregach dowództwa. Potyczki takie jak ta pod Bizani stały się częścią jego legendy. Sława “El Polaco Mambí” rosła, a jego imię rozbrzmiewało jak trąbka nawołująca do boju.

Karol Roloff-Miałowski (“El Polaco Mambí”), generał major Armii Wyzwoleńczej Kuby

Wkład w Niepodległość

Jego determinacja i oddanie dla kubańskiej sprawy nie umknęły uwadze liderów niepodległościowych, takich jak José Martí, który uważał Roloffa za nieocenionego sojusznika w walce. Roloff nie tylko walczył na polach bitew; pomagał także w organizacji logistyki zaopatrzeniowej oraz w planowaniu strategicznych operacji.

Organizator w Stanach Zjednoczonych

Po zakończeniu Dziesięcioletniej Wojny Roloff znalazł się na emigracji. W latach 90. XIX wieku działał w Stanach Zjednoczonych, gdzie kubańscy wychodźcy przygotowywali się do kolejnej próby zrzucenia hiszpańskiego jarzma. Tutaj ujawnił się inny wymiar jego talentu — nie dowódca w polu, lecz organizator w cieniu.

Tablica pamiątkowa ku czci Karola Roloff‑Miałowskiego na Palacio de los Capitanes Generales w Hawanie.

Roloff koordynował ekspedycje z bronią i zaopatrzeniem dla powstańców na Kubie. Robił to wprost pod nosem władz amerykańskich i agentów hiszpańskich, którzy pilnowali każdego portu i każdego statku. Historyk José B. Fernández pisał, że oprócz dominikańskiego generała Máximo Gómeza, żaden inny obcokrajowiec walczący o kubańską niepodległość nie cieszył się takim szacunkiem Kubańczyków jak Roloff. Fernández podkreślał “mistrzostwo w podstępie” (mastery of deceit), z jakim “El Polaco Mambí” organizował przerzuty, omijając kontrolę. Wysiłki Roloffa w Stanach Zjednoczonych stały się kluczowym czynnikiem w zdobyciu kubańskiej wolności.

Uznanie i Obywatelstwo

W 1902 roku, w uznaniu za jego kluczowy wkład w walkę o niepodległość Kuby, Roloff został jednym z trzech zagranicznych bojowników, którym przyznano obywatelstwo kubańskie, obok Máximo Gómeza i Rius Rivery. Było to najwyższe wyróżnienie za poświęcenie w sprawie, której nie każdy rodowity Kubańczyk potrafił podjąć się z taką samą gorliwością.

Dom, w którym mieszkał i zmarł major general Carlos Roloff w Guanabacoa na Kubie.

Dziedzictwo “El Polaco Mambí”

Śmierć generała majora Roloffa 17 maja 1907 roku w Hawanie nie zakończyła jego wpływu na kubańską historię. Jego imię upamiętnione jest na pomnikach, szkołach oraz ulicach rozsianych po całej Kubie. W Hawanie wisi tablica upamiętniająca, ufundowana przez naród polski w czerwcu 1962 roku. Napis na niej kończy się słowami, które Roloff ucieleśniał: “Za waszą wolność i naszą” — hasło polskich powstańców z XIX wieku, które on sam przeniósł na kubańską ziemię. Stał się postacią na zawsze związaną z duchem walki o wolność, a jego dziedzictwo przetrwało dzięki nieustannemu przypominaniu jego zasług.

Pamięć w Polsce

Mimo że w Polsce Roloff jest niemalże nieznany, jego wkład w walkę o kubańską niepodległość pozostaje głęboko zakorzeniony w kubańskim społeczeństwie. Jego życie to świadectwo niezwykłej podróży od młodego chłopca z Warszawy do bohatera narodowego Kuby. Roloff, “El Polaco Mambí”, pozostawił trwały ślad daleko od domu, dowodząc, że prawdziwego bohatera można znaleźć w najróżniejszych zakamarkach świata.

Adam Kieżun, 2026

Źródła

1. Major General Carlos Roloff Mialofsky: a Polish ‘Mambí’ in the USA — José B. Fernández (academic)
2. Carlos Roloff Mialofsky — Wikipedia (ES)
3. Cuba’s Polish Hero: Carlos Roloff Mialofsky — Daisy B. Peñaloza, Medium
4. Carlos Roloff, el polaco-cubano — 5 Septiembre
5. KAROL (CARLOS) ROLOFF MIALOFSKY — LaHabana.gob.cu
6. Carlos Roloff, el polaco de Cuba — Habana Radio
7. Carlos Roloff Mialofsky — Radio Florida de Cuba