Tarih

Vaftizci Yahya ’dan Müzik Notalarına Uzanan Yol

Ruhumuzu okşayan notaların ortaya çıkışının ilham verici hikayesini öğrenmek için tarihin sayfaları arasında dolaşmaya var mısınız?

Fotoğraf: Ylanite Koppens: https://www.pexels.com/tr-tr/fotograf/muzik-notalari-934067/

Ücretli bir Medium üyelik planı olmayan okuyucular makalenin tamamına **bu bağlantıdan** erişebilir…

Hz. Zekeriya, Meryem Ana, Hz. İsa, Vaftizci Yahya ve Notalar…

Başlangıçta Vaftizci Yahya ile müzik notları arasında bir bağlantı kurmak çok kolay değildir;

Ancak aralarında sembolik ve metaforik çok yakın bir ilişki vardır.

Bu gönderide, müzik notlarının büyüleyici hikayesini, Vaftizci Yahya ’nın ilham verici öyküsü üzerinden okuyacaksınız.

Hz. Zekeriya ve Elisa ’nın çocuk özlemiyle başlayan yolculuk, mucizevi bir şekilde Vaftizci Yahya ’nın doğumu ile sonuçlanır. Bu doğum esasen Hz. İsa’nın gelişinin habercisidir.

Bu kutlu doğumdan yüzyıllar sonra ise Guido D’arezzo müzik notaları oluşumuna ilham kaynağı olacak Vaftizci Yahya ’ya adanmış bir ilahiyi keşfeder.

Özetle bu tarihi yolculuk kutsal bir doğum ile müzik notalarının büyüleyici uyumunun raksıdır…

Notaların Hikayesine Milat Öncesi ile Başlayalım…

Hz. Zekeriya Yeni Ahit ve Kur’an-ı Kerim ’de adı geçen bir Yahudi din büyüğüdür ve Elisa (Elisabeth) ile evlidir.

Elisa ise aynı zamanda Meryem Ana ’nın teyzesidir.

Bu esnada, Hz. Zekeriya ve Elisa çocuk hasretiyle yanıp tutuşmalarına rağmen gerçek şu ki çok uzun yıllar boyunca bir oğul sahibi olamamışlardı…

Oğul Kelimesinin Kökeni

Günümüzde “oğul” ya da “oğlan” denildiğinde günümüzde aklımıza “erkek evlat” geliyor; halbuki Eski Türkçe ’de “oğlan”, cinsiyet belirten bir tanımlama değildir.

Aslında kelime “doğurma, ortaya getirme” anlamları taşıyan “oğ” kökünden geliyor; sonuç olarak da “doğan yavru” anlamına gelen “oğul” sözü türemiş.

Aynı şekilde bu kelimeye çokluk eki olan “-an” eklenerek “oğlan” sözcüğü ortaya çıkmıştır.

Görülebileceği üzere eskiden “oğlan” ya da “oğul” denildiğinde önce erkek evlat değil; cinsiyet fark etmeksizin “çocuk” anlaşılırdı.

Bu esnada, keçi yavruları için kullanılan “oğlak” sözcüğü de “yavrucuk” anlamına gelmektedir.

Hz. Zekeriya ve Elisa ’nın Çocukları Olmuyordu

Neyse konumuza dönelim…

Hz. Zekeriya ve Elisa neredeyse bir asırlık ömürlerini tamamlamak üzeredirler; buna karşılık henüz çocukları olmamıştır.

Daha önce de belirttiğim gibi Elisa Meryem Ana ’nın annesinin kız kardeşi, yani teyzesidir.

(Görselin Kaynağı)

Ne Hz. Zekeriya ne de Elisa, Meryem ’den gerçek bir ana-baba şefkatini esirgemezlermiş esirgememesine de her şeye rağmen yine de bir evlat hasretiyle dertlendikleri her hallerinden belli olurmuş;

Bu durumu kendi derdi bilen Meryem Ana da devamlı onlar için dua edermiş.

Rivayet edilir ki, Meryem Ana ’nın duası bir gün kabul olur ve Hz. Zekeriya ve Elisa minik Yahya ile müjdelenirler.

İşte bu doğum, içinde barındırdığı mucizelik nedeniyle tarihi kaynaklarda “iki ölüden bir diri doğdu” şeklinde tanımlanır.

Vaftizci Yahya…

Yahya, Yahudi ailelerinde daha önce hiç kullanılan bir isim değildir.

Köken olarak Arapça ’da “diri olan” anlamına gelen “Ya Hayy” dan gelmektedir.

Hz. Zekeriya ve Elisa ’nın evlatları minik Yahya, aslında ileride Vaftizci Yahya (Yuhanna / John the Baptist) olarak bilinecektir.

Yahya ’nın doğumundan altı ay sonra da Meryem Ana, mucizevi bir şekilde Hz. İsa ’yı dünyaya getirir.

Bu bağlamda, Vaftizci Yahya ile Hz. İsa teyze çocuklarıdır…

(Görselin Kaynağı)

Hz. İsa ’nın yoldaşı Vaftizci Yahya, erken Hristiyanlığın kurulmasında çok önemli bir aziz, aynı şekilde İslamiyet ’te ise peygamber olarak kabul edilir ve bu önemli şahsiyet adına birçok ilahi bestelenmiştir…

Peki Hz. Zekeriya ve Elisa ’nın oğlu, Hz. İsa ’nın kuzeni olan bu zata neden Vaftizci Yahya deniliyor?

Çünkü, MS 27 yılı civarında Hz. İsa ’yı Şeria Nehrinde vaftiz etmesi hasebiyle yaygın olarak “Vaftizci Yahya” olarak anılır.

Dört İncil de Hristiyanlık döneminin Vaftizci Yahya ile başladığını söyler.

Her bir İncil Vaftizci Yahya ’nın önceliğini Hz. İsa ’nın insanlığa müjdelenmesi ile ilişkilendirmeye çalışır.

Örneğin, İnciline göre Hz. İsa gizli bir peygamberdir. Onun topluluklar tarafından bilinmesini ve gerçek Mesih olmasını sağlayan Vaftizci Yahya ’dır.

Notalara Giden Yolu Vaftizci Yahya Açıyor

Vaftizci Yahya için bestelenen ilahilerden bir tanesinin sözleri aşağıdaki gibidir:

Ut queant laxis Resonâre fibris Mira gestorum Famuli tuorum, Solve polluti Labii reatum, Sancte lohannes

Orijinali Latince olan bu ilahinin meali ise:

Gevşek tellerde yankı bulsun o halde mucizelerin,

Hizmetkârlarının kirli dudaklarındaki lekeyi temizle,

Ey Aziz Yahya…

Vaftizci Yahya İlahisinden Notalar Oluşturuluyor

Guido D’arezzo (Arezzolu Guido) isimli bir rahip sayesinde, Vaftizci Yahya ’ya atfedilen bu ilahinin her mısrasındaki ilk hece ile hayatın ahengini oluşturan notalar ortaya çıkmıştır:

Ut queant laxis (sadece senin hizmetçilerin) Resonâre fibris (özgürce ilahi söyleyebilir) Mira gestorum (mucizeleri hakkında) Famuli tuorum (işlerin hakkında) Solve polluti (günahlarının lekelerini sil) Labii reatum (onların dudaklarından) Sancte lohannes (Aziz John…)

[embed]

• Ut
• Re
• Mi
• Fa
• Sol
• La
• Si

Guido, ilk önce Batı müzik geleneğinin belirgin özelliklerinden olan ve müzik besteciliğinde bir atılım ve devrim oluşturan dört çizgiden oluşan yatay nota çizgilerini icat etti.

Bu buluşunu, pratik bir kullanım olarak notaları bir harita gibi ilk defa eline çizerek tanımladı.

(Görselin Kaynağı)

Bu nedenle literatüre “Guido’nun Eli” olarak geçen notalar çizimi, müzik tarihindeki ilk sistematik uygulama olarak biliniyor.

Sonuçta Guido ’nun dizileri notalar olarak Vaftizci Yahya için bestelenen “Ut queant laxis” ilahisinin ilk dizesinin ilk heceleriyle adlandırıldı: “ut-re-mi-fa-sol-la..”

Solfej olarak bilinen bu sistem hâlâ kullanılmaktadır.

“Si” notası hariç, diğer notaların isim babası Guido’dur.

Vaftizci Yahya için bestelenen bu kadim alfabenin ilk notası olan “ut” uzamaya müsait olmadığı için daha sonra “do” ile değiştirildi…

Ki, esas itibarıyla bu kısaltma “Dominus” yani “mutlak varlık” kelimesinden türemiştir.

Sözün özü, notaların doğuşuna neden olan şey “Ut, re, mi, fa, sol, la, si” ‘nin ahenkle raksıdır…