Neden her şeyi üstümüze alıyoruz?

Photo by Jr Korpa on Unsplash

Her gün küçük büyük onlarca olay yaşanıyor; bir mesajın tonundan, bir toplantıdaki mimikten, bir projedeki gecikmeden… Bir şekilde “bunda benim payım var mı?” diye düşünürken buluyoruz kendimizi. Sanki görünmez bir sorumluluk ağı üzerimize atılmış gibi. Bu yazı biraz da bunun üzerine: Neden her şeyi üstümüze alıyoruz? Ve daha önemlisi: Bu duygu nereden geliyor?

1. Çünkü kontrol etmek rahatlatıyor

Garip ama gerçek: İnsan, kontrol ettiğini sandığı şeyde kendini güvende hissediyor. Bir iş ters gittiğinde “benim yüzünden oldu” demek bile bazen “dış dünyanın kaotik ve öngörülemez” gerçeğinden daha katlanılabilir olabiliyor. Kendimi de burada görüyorum: Kontrol bende olursa kaos azalıyor gibi geliyor. Tabii ki bu sadece bir illüzyon.

2. Çünkü sorumluluk sahibi olmak bazen abartıyor

Sorumluluk almak güzel; ekibi güçlendiriyor, liderliği besliyor. Ama bir noktadan sonra sorumluluğun sınırı bulanıklaşıyor ve her olay “benim görevim”e dönüşüyor.

• Hayatta da böyle. Yakının üzülüyor → “Ben mi bir şey yaptım?”
• Çocuk bir şey söylüyor → “Acaba kötü mü yönlendirdim?”

Bu içsel otomatik pilota farkında olmadan geçiyoruz.

3. Çünkü sessizlik bazen doldurulmayı bekler

Birisi geri dönüş yapmaz, yüzü düşüktür, kelimeleri kısa keser… Zihin hemen boşlukları doldurur: Kesin benden rahatsız oldu. Oysa gerçek çoğu zaman çok daha sıradan: Uykusuzluk, dikkat dağınıklığı, başka bir stres… Ama zihnin varsayılan davranışı suçu önce kendine atmak. Varsayım tehlikeli bir durum.

4. Çünkü iyi niyetli insanlar genelde böyle davranıyor

Burada kendi gördüğüm bir gerçek var: Ne zaman “her şeyi üstüne alan biri” ile karşılaşsam, derininde hep çok iyi niyet, empati ve adanmışlık görüyorum. Bu, zayıflık değil. Ama kontrol edilmezse yoran bir duyguya dönüşüyor.

5. Çünkü kültür de bizi böyle yoğuruyor

“İş sende olsun”, “Sen halledersin”, “Dert etme ama çözüm sende”. İş hayatında da, ailede de, okulda da bize hep “yük taşıma” öğretiliyor. Sonra bir bakıyoruz, her yükü otomatik taşıyan birine dönüşmüşüz.

Peki çözüm ne?

Bence çözüm “umursamamak” değil. Çözüm, doğru yere kadar umursamak. Sınırı bilmek. Bir olayın bize ait kısmıyla ait olmayan kısmını ayırmayı öğrenmek.

Bir nevi zihinsel temizlik: Bu olay gerçekten benim sorumluluğum mu? Bende olmayan bir şeyi düzeltmeye çalışarak kendime zarar mı veriyorum? Yoksa bu sadece benim zihnimde büyüyen bir gölge mi?

Son olarak

Bazı yükleri fark ettiğin anda hafifliyor. Bazıları ise zaten hiç sana ait değilmiş. Hayatın ince tarafı da burada: Kendini sorumlu hissetmek olgunluk; her şeyi sahiplenmek ise yorgunluk. Bu farkındalığa varmak kendinizi iyi hissetirecektir.