Een dodelijk beleid

Op 3 september 2020 voltrok zich onderaan de galerij van onze flat in Amsterdam Nieuw-West een drama.

Ik had ze al vroeg horen aankomen met hun werktuigen. En nu waren wij en onze buren vanaf tien hoog getuige van de drievoudige moord waarvoor de machines daar beneden klaarstonden. In anderhalf uur was het gebeurd, een halfuur per slachtoffer. Drie vitale, veertigjarige bomen — twee iepen en een esp. Terechtgesteld door de gemeente; ze leefden op de verkeerde plek.

Kansloos waren ze tegen de stalen grijphanden die ze in bedwang hielden terwijl snerpende kettingzagen hun massieve stammen bij de grond los raspten van hun wortelstronk. We zagen het aan, het moorden en daarna het villen. We keken naar elkaar, verbijsterd, boos, machteloos en met tranen in onze ogen.

‘In hoog tempo kapt de gemeente Amsterdam duizenden bomen, maar van herplant komt weinig terecht. (…) Na een jaar blijken er van de 5722 nodige nieuwe bomen slechts 215 verwezenlijkt te zijn’, schrijft de Partij voor de Dieren op 11 mei 2020 op haar website.

Het Amsterdamse college is met een GroenLinks-burgemeester, drie GroenLinks-wethouders, twee van D66, twee van de PvdA en één van de SP het groenste college ooit. Althans, daar laat het zich graag op voorstaan. Maar als dat betekent dat het beleid van dat college het maximaal haalbare is voor onze groenstedelijke habitat en voor het klimaat in het algemeen, dan moeten we ons echt zorgen maken.

De gemeente communiceert de maatregelen die zij neemt onder ander via de uitgave Amsterdam, een krantje dat maandelijks bij elke Amsterdammer in de bus valt. De septemberuitgave van 2020 was voorzien van een extra bijlage: Op weg naar een duurzame stad. Vol trots wordt daarin verkondigd dat de gemeente grote ambities heeft voor de komende dertig jaar: ‘In 2030 wil Amsterdam zoveel mogelijk uitstootvrij zijn, in 2040 aardgasvrij en in 2050 circulair.’

Maar hoe kun je grote ambities nu beginnen met de woorden ‘zoveel mogelijk’ en wat stel je je voor bij uitstootvrij in 2030 als aardgasvrij (toch ook een CO2-bron) pas in 2040 hoeft? Het klinkt weinig daadkrachtig en ondoordacht. Dat slappe beeld wordt bevestigd als ik verder door de bijlage blader. Amsterdam maakt zich klaar voor de toekomst met plantjes op platte daken, Amsterdam stimuleert tosti’s en restjesdagen tegen voedselverspilling, Amsterdammers worden opgeroepen om samen vervoer te gaan delen, Amsterdammers zouden elke dag een stukje zwerfafval moeten rapen. Het zijn zomaar wat grepen, het blaadje staat er vol van. Het is wel erg conform het adagium ‘een beter milieu begint bij jezelf’, de versleten slogan waarmee de bijlage overigens ook van start gaat. Jammer van het papier. Zo gaan we het klimaat niet redden noch Amsterdam groen maken.

Wel fijn voor de grote bedrijven op de Zuidas en elders in de stad als Amsterdam de klimaatcrisis zo aanpakt. Zij zullen gesmuld hebben van deze verkondiging van klimaatmaatregelen. De bijlage opent met een foto van de glazen kantoortorens op de Zuidas. Even dacht ik toen ik dat zag, hé het gaat nu echt gebeuren. Honderd grote bedrijven van de wereld veroorzaken 71 procent van de klimaatschade. We weten precies wie dat zijn, en Amsterdam gaat dat neoliberale kwaad nu aanpakken. Helaas, het was een ijdele opwelling. Nergens in het hele verhaal wordt ook maar een toespeling in die richting gemaakt. De burgers mogen het opknappen.

Als ik dit schrijf is het vrijdag 25 september. Op 3100 plekken wereldwijd wordt er vandaag gestaakt en actiegevoerd voor het klimaat. Ik doe vanmiddag mee met de demonstratie Fietsen For Future, georganiseerd door de Amsterdamse Klimaatcoalitie, een brede groep van organisaties die in hun strijd tegen de klimaatcrisis samen optrekken. In de uitnodiging voor dit evenement wordt opnieuw melding gemaakt van iets wat bestuurders en politici maar niet lijken te willen inzien: ‘[Het is] zeer onrechtvaardig dat de rekening van de klimaatmaatregelen en de nadelige effecten worden gelegd bij de burgers van Amsterdam. In de huidige aanpak komen de voordelen, in de vorm van riante subsidies, voornamelijk bij de grote vervuilers te liggen, en de lasten bij de bewoners.’

Ik fiets mee omdat het ook in Amsterdam met het klimaatbeleid niet goed gaat. De bomenkap is geen incident, het is symptomatisch voor het totale plaatje. Er is bijvoorbeeld de vernietiging van de biologische polder Lutkemeer. Het biologische boerenbedrijf dat daar zit, is grotendeels weggejaagd. De grond wordt nu klaargemaakt voor de vestiging van een distributiedepot van een multinational. Dat moet circulair worden. Maar hoe gek wil je het hebben? Wat er zat was meer dan circulair en is nu, ten koste van veel persoonlijk menselijk leed, de polder uit gewerkt. Ook weet het Amsterdamse bestuur maar niet van wijken als het gaat om het doordrammen van de biomassacentrale bij Diemen. Die zal en moet er komen, ten behoeve van energiereus Vattenfall.

Het Amsterdamse bestuur trekt zich op aan ecologische fata morgana’s waarvan veel burgers gruwen en het slachtoffer worden, en die alleen maar tegemoetkomen aan de natte groeidromen van het grootbedrijf.

Ik woon nu zes en een half jaar in Amsterdam. Ik ben direct van de stad gaan houden. Waar ik voor viel waren zijn eigenzinnigheid en zijn vrijzinnig progressieve ambities. Maar nu lijkt Amsterdam in een conservatief patroon gevangen. Het beleid dat ons stadsbestuur uitrolt is neoliberaal tot op het bot. Het is gefixeerd op economische groei en op het tevreden houden van ‘de Zuidas’. Precies dat waar we vanaf moeten. Een stad is in de eerste plaats een plek van burgers, om te wonen en gezond en gelukkig in te kunnen leven. Een plek die eerder bomen respecteert dan bedrijven, omdat die magnifieke wezens ons gezamenlijke huis aangenaam houden en onze levenslucht schoon — allemaal gratis en voor niets.

Mijn grote angst is dat je het politieke bestuur, waar dan ook, inderdaad niet groener krijgt dan binnen het college van Amsterdam. Dat het dodelijke beleid dus niet te stoppen is — wereldwijd. De passiviteit overal is verbazingwekkend. In mijn somberste buien zie ik ons hangen aan de rand van de afgrond. Onze klauwende vingers weten nog net grip te houden.

In mijn angst sta ik niet alleen. Het is een collectieve wanhoopskreet, gericht aan onze leiders. Amsterdam, aan welke kant van de geschiedenis wil je straks staan? Veel van de honderd grote boosdoeners vinden bij jou onderdak. Je biedt ze huisvesting op brievenbusadressen op de Zuidas en aan je grachten, en in kantoren elders in de stad. Laat het niet afhangen van de lieve maatregelen die je verkondigt in je krantje en van de offers die je vraagt van je burgers. Daarmee gaan we het niet redden en het is extreem oneerlijk. Wees rechtvaardig, en weer moedig en vrijzinnig progressief; stop met heulen met het neoliberale kwaad.