Makro-ekonomi vs NPL Stok — Zaman Serisi Analizi

Türkiye’de makro-ekonominin bankacılık sektöründeki tasfiye edilmiş kredilerle ilişkisini makine öğrenimi modelleriyle incelemek yerine lisansta öğrendiğimiz zaman serisi ile, ekonometrik yöntemlerle, analiz ettim ve sonuçlarını paylaşıyorum:

• TCMB’nin 2023–2024 döneminde uyguladığı agresif faiz artışı (%8.5→%50) beklendiği gibi dezenflasyonist etki yarattı. 2024–2Ç’deki ~%70 zirvesinden 2026–1Ç’de ~%31'e gerileme para politikasının işlediğini kanıtlıyor. Ancak %31 enflasyon ile %37 politika faizinin yarattığı sadece +6 puanlık reel faiz, konjonktürel şoklara karşı kırılganlığı sürdürüyor.
• USD/TRY’nin 15 yılda 1.46'dan 43.59'a ulaşması (%2,885 değer kaybı), Türkiye’nin kronik enflasyon ve cari açık sorunuyla iç içe geçmiş yapısal bir döviz kuru zafiyetini yansıtıyor. Yıllık ~%20–22 değer kaybı temposu devam ettiği sürece reel ücretler ve satın alma gücü eriyor. EUR/USD paritesinin 1.17'ye yükselmesi, Avro bazlı TL kaybını USD bazından daha da büyütüyor.
• 23.2 Trilyon TL’lik kredi stoku ve %38–45 yıllık nominal büyüme temposu, enflasyon ve cari açık üzerinde baskıyı sürdürüyor. Makroihtiyati tedbirler kredi büyümesini yavaşlatmakta sınırlı kalmaktadır. Reel kredi büyümesinin pozitif olması ekonomik aktivite için olumlu, ancak dış denge açısından risk oluşturuyor.
• Reel kartlı ödeme endeksinin 2015'ten bu yana 4.2 kat büyümesi, Türkiye’nin tüketim ekonomisindeki yapısal dönüşümü ve finansal inklüzyonu gösteriyor. Bu, yüksek faiz ortamında bile iç talebin direncini açıklayan faktörlerden biri. Paradoks: Güçlü tüketim dezenflasyonu güçleştiriyor.
• Faiz indirim süreci (%37) devam ediyor; yönlü risk enflasyonun yapışkanlığı ve döviz baskısı. Enflasyonun %20–25'e gerilemesi için en az 2–3 çeyrek daha gerekebilir. Küresel belirsizlikler (ABD tarife politikası, enerji fiyatları) dış şok riskini canlı tutuyor. Temel senaryo: Kontrollü dezenflasyon + kademeli faiz indirimi + yıllık ~%20 kur kaybı.

sonuçlar:

Türk bankacılık sektörü NPL oranı 2019–3Ç’de %5.8 zirveye ulaştıktan sonra 2023–4Ç’de %1.6'ya geriledi; 2026–1Ç itibarıyla %2.5'e tırmanmakta.

• Kur krizinin NPL’ye etkisi ~3–4 çeyrek gecikmeyle görülüyor: 2018 kur krizi → 2019 NPL zirvesi.
• Hızlı kredi büyümesi NPL oranını yapay olarak baskılar (payda etkisi) — mutlak stok artışını maskeleyebilir.
• 2024–2025 sıkılaşmasının ertelenmiş NPL etkisi 2026 boyunca yavaş yükseliş yaratabilir.
• Güçlü banka sermaye tamponları ve BDDK çerçevesi sistemik kriz riskini sınırlı tutuyor.