asgari-azami / minimum-maksimum / enaz-ençok

Grafiğin enaz ve ençok değerlerini bulunuz. (Photo by Annie Spratt on Unsplash)

Bu bir Türkçe terim yazısıdır. Bir fonksiyonun aldığı en yüksek ve en alçak değerlere ne isim vereceğiz?

Eski dilde asgari ve azami dermişiz, hâlâ da diyebiliriz. Biraz unutulmuş kelimeler de olsa “asgari ücret”le “azami sürat”te varlıklarını sürdüren bu kelimeleri tekrar kazanabiliriz: Sinüs fonksiyonunun [0, 2π] aralığında aldığı asgari değer -1, ve bunu 3π/2 noktasında alıyor. Olmayacak şey değil.

Ama bunu artık kullanmıyoruz, yerine sinüs fonksiyonunun minimumu/maksimumu diyoruz. Batı mandasının büyük bir avantajı uluslararası matematiksel sembolleri değiştirmeden kullanabilmek.

Tabii düzyazıda hala asgari diyebilir, ama iş sembole geldiğinde beynelmilel takılabiliriz. Hatta bence nesirle nazımı (lafım şiir gibi denklem yazanlara, üstünüze alınmıyorsanız kendinizi sorgulayın) tam da böyle ayrıştırmalıyız.

Diyorum ki, dil devriminde eski kelimeleri dilimizin ve dimağımızın arkasına ittik. Cephe gerisinde kaldı artık onlar, dile sadece iki kalıp ile tutunuyorlar, ki biri de biteviye askeri ücret ile karıştırılmakta. Yapılır, yapılmaz değil. Ama ricaate gerek kalmadan, ve karşıdevrimcilerin sözcüklerine de kalmadan başka terimler üretebiliriz.

Önerim bitişik enaz ve ençok kelimeleri. Buradaki sorunu ilk baştan ben söyleyeyim, Türkçe’nin yapısı eklemeli, Almanca gibi ayrık ayrık kelimeleri tren gibi dizerek sözcük türetmiyoruz genelde (maalesef terim türetirken, herhalde kolay geldiğinden, haddinden fazla başvurulan bir metod). Bu problemi gözardı edersek, kelimelerin hepi topu 2 heceden oluştuğunu da gözönünde bulundurursak — kısacası meseleleri mesele etmezsek — nurtopu gibi bir terim çiftimiz çıkıyor.

Cümle içinde kullanalım. “Fonksiyonun enazı 3”, “Dual problemin ençoğu, ana problemin enazından aşağıdadır.” Oluyor mu, oluyor. Biraz kulağınızı tırmalıyorsa alışırsınız korkmayın, kimse annesinin karnından çizge/belit/tıkız diyerek doğmadı. MD’de görünce benimsersiniz merak etmeyin.

θ, f’nin enazlayanına yakınsayınca öğrenme gerçekleşir.

Asıl büyük avantaj ise, özellikle yapay zeka yazılarında cümle içinde sıkça kullanılan, ve maalesef afedersiniz hayvan gibi argmin (ya da argmax) diye telaffuz edilen kavram. Buna artık f ’nin enazlayanı diyebiliriz. Maksime edeni, makismum değerini aldığı parametre, argmaksı falan ne kadar zahmetli ne kadar itici, ıyy. Miss gibi bir ençoklayan var artık!

Not: Türkiye İŞ bankasıyla da görüşmeler sürmekte, onu da ençok kart yapacağız evelallah.