“Streisand Etkisi” Nedir?

Aptalca gibi görünen bir girişimin, bilimsel temelleri ve havalı bir de ismi olduğunu biliyor muydunuz?

Siz bir haberin yayılmasını engellemeye çalışıyorsunuz ve siz engellemeye çalıştıkça…

Ülkenin ücra bir bölgesinin küçük bir şehrinde, haftalık ya da aylık olarak yayımlanan bir gazete vardır. Gazete birkaç yüz tane anca satılmaktadır ve hatta bunların büyük çoğunluğu da abonelere gitmekte ve ambalajı bile açılmamakta, okunmadan çöpe gitmektedir.

Bir gün bu gazetede bir haber çıkar. Bu haberi gazete yönetimi ve gazeteyi okuyan küçük bir okuyucu kitlesinden başka kimse görmez. Ancak habere konu olan kişilerden biri ya da işgüzar bir kamu görevlisi mahkemeye gider, haberin yasaklanmasını ister. Önce bu girişim, ardından da mahkemenin alacağı karar ulusal gazetelerde, televizyonlarda, dijital mecralarda gündemin başköşesine geçer oturur ve 70–80 kişinin bile okumadığı haberi, haberde geçen konuları milyonlarca insan bir anda öğrenir. Haber gündem olunca medya konunun üzerine daha ciddi gider, olay daha da büyür ve günlerce gündemde kalır.

Böylece, neredeyse hiç kimsenin haberinin olmadığı ve asla olmayacağı bir konudan çok kısa sürede milyonlarca insan en ayrıntılı şekilde haberdar olur.

Benzer biçimde, bir yazar ve kitabı şu ya da bu sebeple mahkemeye düşer; yazar ceza alır, kitap hakkında yasaklanacağı, toplatılacağı haberleri çıkar medyada bol bol. Yazar, televizyonların haber kanallarına konuk olur, röportajlar verir… Bazen 80–90 tane bile satamamış böyle bir kitap bir anda ikinci, üçüncü, dördüncü baskısını yapar; kitap yok satmaya başlar.

İnternetteki haberlere getirilen erişim engelleri de ona keza…

Hepimiz bu ve benzeri çok fazla örneğe tanık olmuşuzdur.

Böyle olayları gördüğümde, “Yasak kararı isteyenler ve yasak kararı için harekete geçen kamu görevlileri, şikâyet ettikleri insanlarla ortak mı acaba? Onlar için mi çalışıyorlar?” diye düşünürüm.

Cidden, garip değil mi?

Siz bir haberin yayılmasını engellemeye çalışıyorsunuz ve siz engellemeye çalıştıkça haber daha hızlı ve daha çok yayılıyor!

Haberleri yasaklatanların ve yasaklayanların yaptıkları fazlasıyla aptalca bir hareket değil mi?

Meğerse tüm dünyada yaygın olarak yaşanan bir şeymiş bu ve ismi bile varmış:

“Streisand Etkisi”

Barbra Streisand (Vikipedi)

Bir haberin sansürlenmesi, yasaklanması, yayın organlarından kaldırılması, kaldırılmaya çalışılması girişimleri ile birlikte, haberin daha hızlı ve güçlü bir şekilde yaygınlaşmasına olayına “Streisand Etkisi” deniyormuş.

Ben de yeni öğrendim.

“Streisand Etkisi” isminin çıkış öyküsüne de kısaca anlatayım:

Amerikalı şarkıcı ve oyuncu Barbra Streisand 2003 yılında, Kaliforniya’daki evinin fotoğraflarını yayın organlarından kaldırtmaya çalışmış. Ancak olaylar hiç de beklediği gibi gelişmemiş, Barbra Streisand’ın bu girişimi ters tepmiş ve fotoğraflar çok farklı yayın organlarında hızla yayılmış.

Barbra Streisand’in Malibu, Kaliforniya’daki evini gösterdiği için kaldırtmaya çalıştığı fotoğraf.

Uzmanlar bu durumu “Psikolojik Tepkiselik Kuramı”nın işleyişine iyi bir örnek olarak gösteriyorlarmış. Psikolojik Tepkiselik Kuramı’na göre insanlar, sahip oldukları özgürlüklerin kısıtlandığını hissettiği durumlarda ortaya karşıt bir tepkiye koyuyor, onlardan bazı bilgilerin saklandığını öğrendiklerinde, bu bilgilere erişmek ve yaymak için büyük bir çaba içine giriyorlarmış.

Bu duruma her ne kadar “Streisand Etkisi” ismi verilse de farklı ülkelerde, benzer çok fazla olay yaşanmış ve yaşanmaya da devam ediyormuş.

Niyetler de aynı, sonuçlar da aynı!

“Streisand Etkisi”nin adı “Aptallık Etkisi” olarak değiştirilse çok doğru bir iş yapılmış olmaz mı?

Ne dersiniz?

Böylece bu girişimlerde bulunanlar ve bu girişimlere alet olanlar, yapılan işin beyhude olduğunu ve böyle aptalca işlerle uğraşmamak gerektiğini yolun başındayken bilirler.

Bunları bile bile yola devam ederler mi?

Bilmem.

Sonrası kendilerinin bileceği bir şey artık!

.