SORUN OLMAYAN SORUNSALLAR 12 -MİZAH ÜZERİNE

Mizah ya da gülmece, hayatın güldürücü yönünü ortaya çıkaran sanat türü olarak kabul görür. Böylece insanları gülmeye teşvik eden resim, karikatür, konuşma, yazın sanatı olarak tanımlanabilir. Mizah eserleri sadece şaka, güldürme maksadıyla söylenip, yazılıp, çizilmediği gibi belli fikirleri zihinde farklı şekilde canlandırarak ifade etmek için de ortaya konulabilir.

Her durum ve olay ile ilgili mizah yapmak, olaylara komik açıdan bakmak mümkündür ve bir bakıma sağlıklıdır.

Mizah; gerek hayatta gerekse sanat ve edebiyatta kullanımı itibarıyla yaşanan gerçekliğe farklı açılardan bakabilen, sorgularken gülümseten, gülümsetirken düşündüren, düşündürürken normalde gözden kaçabilecek farklı noktalara dikkatleri çekebilen bir anlatım tarzıdır. Mizah, keskin bir zekâ, sıra dışı anlık durumları yakalama becerisi, aykırı bakışla ani ve beklenmedik ama çoğu zaman eğlendirici, kimi zaman da sorgulayıcı biçimde ortaya atılan durumları dile getirmektir. Bu kapsam içinde eleştiri, mukayese, tavsiye, öğreti ve dersler zengin ve renkli kelimeler ile dile getirilir.

Diğer yandan mizah duygusu, hayatın komik, bazen anlamsız taraflarına ilişkin yorumu değerlendirme yetisidir. İyi geliştirilmiş bir mizah değerlendirmesi için yaratıcı ustalığa sahip olmak gereklidir. Çünkü hem bir detayı açık etmek hem de sıradan bir aksaklığı hoş bir şekilde ele alıp karşıdaki kişilere eğlenceli bir şekilde anlatmak işin önemli detayıdır.

Ancak güncelde görülen pek farklı şekil ve çeşitte kişiler tarafından yapılan ve gariptir izleyici de bulan, şamata veya belden aşağı cümlelerin tekrarlanması ile oluşturulan gürültünün mizah olmadığı anlaşılmalı ve bu durum daha sanatsal bir şekilde ele alınmalıdır.

Halbuki, mizahi anlatımda sembol dili kullanılarak her türlü baskıya karşı duygu, düşünce veya fikrin yansıtılması sırasında sembollerden yararlanılarak dolaylı olarak hedefe ulaşılmaya çalışılır. Bu durumda mizah; sembolik bir iletişim aracı olarak aslında bilinçaltını yansıtır ve onun bastırılmış, örtük düşüncelerinin aracı olarak engellenen, düşüncelerini serbest bir şekilde açığa vuramayan, ifade edemeyen insanların bu ihtiyaçlarını gidermek yolunu açar. Böylece kendi duygu ve düşüncelerini doğrudan ve serbest bir şekilde ifade edemeyen kişiler, bunu bazı sembollerin aracılığıyla dışa vurmak isterler çünkü mizah, herhangi bir olayın, eylemin gülünç tarafını ortaya koyarken içinde bulunan aykırılıklara da eğlenceli bir tarzda dikkat çekmek ve onları vurgulamak becerisidir.

Mizahın doğal dışa vurumu gülme olarak belirir. Eğlendirici sözler, semboller, tavırlar, mizansenler ustalıkla bir araya getirilince kişi veya izleyen topluluğun gülmesinin önüne geçmek pek olası değildir.

Belki önemli bir farkındalık, zoraki mizahın olamayacağını anlamaktır. Bazen bu rolü üstlenen birçok kişi küfürlerle veya izleyicilere sataşarak, onları iğneleyerek laf cambazlığı yapmaktadır ki bunun zevzeklik dışında mizah ile yakın uzak ilintisi bulunmamaktadır.

Mizahın benzer türleri de vardır. Bunların bilinmesi faydalı olacaktır. Çünkü somurtkan, çatık kaşlı ve arabesk zihinler ile mutlu ve parlak zekâlı toplum yetişmediği görülmektedir.

LATİFE

İnce, yumuşak şey; şaka anlamındadır. Son derece ince bir mana ifade eden, kelimelerle açıkça anlatılamayan, işaret yoluyla ehline söylenilebilen, tadılarak ve yaşanarak öğrenilen bilgiler anlamı da geçerlidir.

NÜKTE

Bir ifadenin içerisinde gizli olan esprili, zekice veya düşündürücü bir anlamı ifade eder. Nükteli ifadeler, mizahi veya zekice anlatımları kapsar ve genellikle dikkatli bir şekilde dinleyiciyi veya okuyucuyu güldürmek veya düşündürmek amacıyla kullanılır.

GÜLMECE

Eğlendirme, güldürme ve bir kimsenin davranışına incitmeden takılma amacını güden ince alay, mizah şeklinde tanımlanabilir.

İRONİ

Söylenen kelimenin ikinci sözlük anlamını, yani “sözün tersini kastederek kişiyle veya olayla alay etme” anlamını karşılar.

Ütüsüz bir gömlek, iyi bağlanmamış bir kravat gibi kötü ve dağınık şekilde giyinmiş birine, “çok şıksın, çok iyi giyinmişsin!” demek, sözel ironiye bir örnek olabilir.

KOMEDİ (KOMEDYA)

İnsanların ve olayların gülünç yönlerini sunan, hem güldüren, hem eğlendiren ve hem de iğneleyen tiyatro türüdür.

Dalkavukluk, korkaklık, cimrilik, dalgınlık, ukalalık gibi insanlar için birer kusur olan huy ve alışkanlıklar abartılarak seyirciyi güldürecek tarzda sahneye konulur.

Son olarak mizah için eğitim, bilgelik, hazır cevaplılık, hızlı analiz becerisi, ruh ve kelime zenginliği de önemli unsurladır.