Bordo-Beyaz Bir Miras: İTÜ Basketbol

Bordo-Beyaz Bir Miras: İTÜ Basketbol

Günümüzde 2. Lig’de mücadele eden İTÜ Basketbol, aslında Türkiye basketbolunun geçmişinde çok önemli bir yer kaplıyor.

Okuyacağınız bu yazı, yazdığım onlarca yazı arasından belki içerik değil ama konu bakımından benim için en özel yazı olacak gibi gözüküyor. Dün son finalime girmemle bünyesinde öğrenci olarak 3. yılımı doldurduğum İstanbul Teknik Üniversitesi; bana çok fazla şey öğretmesine ek, bir hocam sayesinde de beni spor yazmaya geri döndüren yer oldu.

İTÜ yalnızca bana değil, aslında spor ve spor medyasına da çok çalıştı. Şu anda hem bu işi (maalesef) bırakan hem de harika işler yapmaya devam eden insanların da yolunun geçtiği bir yer. Olmaya da devam edecek gibi.

Bugün Abdi İpekçi’de Basketbol U17 Dünya Şampiyonası için gerçekleşen sunumda oynatılan siyah beyaz İTÜ maçı ise bu yazıya ilham olan şey.

İzlerken aklımızdan geçmesi gereken şey “eski ve yeni arasındaki fark ne?” olmalıydı. Ben İTÜ nereye gitti diye daldım.

Keyifli okumalar dilerim.

Okul kurulduğu günden bu yana bünyesinde her daim spor takımları bulundursa da sportif faaliyetleri yürütmek ve üniversite dahilinde kurulan takımların resmi müsabakalara ve organizasyonlara katılımlarını sağlamak adına 1953'te resmi bir adım atıldı. İTÜ Spor Kulübü, başta eski rektör ve öğretim üyesi İlhami Civaoğlu ve Naim Şukal olmak üzere 26 kurucu üye tarafından 1953 yılında kuruldu.

Kulübün basketbol ayağı, başlarda kolej takımı mantığıyla tamamen üniversite öğrencilerinden oluşsa da zamanla en üst ligde mücadele eden diğer takımlar gibi kapılarını dışarıdaki profesyonellere de açan bir yapıya büründü. Bugün geriye dönüp baktığımızda İTÜ Basketbol’u, Türkiye’nin hiçbir zaman tam anlamıyla sahip olamadığı kolej basketbolu kültürüne en çok yaklaşan yapı olarak görmek mümkün.

İTÜ’nün kabuk değiştirmesi ve sadece kendi halinde bir okul takımı olmaktan çıkıp Türkiye basketbolunu domine etmesinin ardındaki en büyük mimar efsane isim Yalçın Granit oldu. İTÜ’ye sadece dışarıdan oyuncu getirmekle kalmadı; aynı zamanda modern basketbolun temellerini, taktiksel disiplini ve bir oyun sistemini de getirdi. Bununla beraber altyapıcılık da çok önemli bir noktaya taşındı.

Bu sistemin meyveleri ise çok gecikmeden toplandı. İTÜ, 1968 yılında ilk Türkiye şampiyonluğunu kazandığında, aslında Türk basketbolunda başlayacak olan bir hanedanlığın da ilk sinyalini veriyordu.

Ardından gelen 1970, 1971, 1972 ve 1973 yıllarındaki üst üste dört şampiyonluk, tesadüfler veya 1–2 yıldız oyuncunun eseri değildi. İnanılan sistem, istikrarlı başarıyı beraberinde getirmişti.

Zaten art arda gelen hiçbir başarı tesadüfle açıklanamaz; nitekim o dönem kırılan üst üste 4 şampiyonluk rekoru bugün bile hala egale edilebilmiş değil. Zirveyi İTÜ ile beraber Anadolu Efes paylaşıyor. Ve İTÜ, onca yıla rağmen hala en çok şampiyon olan 5. takım konumunda.

Kemal Erdenay gibi dönemin ikonik figürleri, İTÜ’nün renkleri olan bordo-beyazlı formayla efsaneleştiler. İTÜ yalnızca şampiyonluk kazanmıyor; aynı zamanda milli takıma oyuncu gönderiyor ve yeni yıldızlar yetiştiriyordu. Harun Erdenay ve Levent Topsakal gibi Türk basketbolunun unutulmaz isimlerine uzanan o büyük “yıldız fabrikası” mirasının temelleri tam da bu altın yıllarda atılmıştı.

Kemal Erdenay, oğlu Harun Erdenay ile.

O dönemki İTÜ, aslında aynı mantıkla olmasa bile çıkış noktası itibarı ile “kolej basketbolu” romantizminin Türkiye’de vücut bulmuş en mükemmel haliydi.

Ancak her spor alanında olduğu gibi basketbolun da endüstriyelleşmeden nasibini alması kaçınılmazdı.

80'lerin sonlarına gelindiğinde aslında çoğu ülke ve branşta da olduğu gibi Türk basketbolunda da oyunun kuralları tamamen değişmeye başladı. Rekabet artık sadece parkede değil; finansal tablolardaydı. Efes Pilsen, Ülkerspor, Tofaş gibi dev holding destekli kulüplerin sahneye çıkması ve futbol devlerinin şubelerine ciddi bütçeler ayırması oyunun ekonomisini bir anda bambaşka bir boyuta taşıdı.

İTÜ gibi kökleri bir eğitim kurumuna dayanan, gelir modeli kısıtlı üniversite ödenekleri, mütevazı sponsorluklar ve mezun destekleriyle sınırlı bir yapının bu yeni endüstriyel ekosistemde hayatta kalması matematiksel olarak imkansızlaşmaya başlamıştı.

Zamanında kurulan sistemle istikrarlı başarı yakalansa da finansal gerçekler her spor için aynıdır. Bir noktadan sonra finansal makas o kadar açıldı ki, sadece oyuncu transferlerinde değil, altyapı yatırımlarında da rekabet edilemez hale gelindi.

Bünyedeki en parlak gençler parlamaya başladıkları an yüksek kontratlarla büyük bütçeli takımların yolunu tutmaya başladı. Altyapıdaki yetenekli antrenörler ve tesis imkanları holding takımlarının cazibesine yenik düştü.

Yani İTÜ’nün bir zamanlar sahip olduğu en büyük gücü olan “üretim bandı” durduğunda, çöküş de kaçınılmaz oldu. Büyük bütçelerle mücadele edemiyorsanız, üretmek zorundasınız. Altyapıcılık giderken sistemi de beraberinde götürdü.

Bu hikayenin sonu bir anda gelmedi. İTÜ, 2000'li yılların başlarına kadar İbrahim Kutluay gibi efsanevi isimleri bile ağırladı ama yavaş yavaş çökmesi bu anlattıklarımla da beraber kaçınılmazdı.

İTÜ Basketbol, toplamda 5 Türkiye Şampiyonluğu kazanırken 2 Türkiye Kupası ve 1 kez de 2. Lig Kupası kaldırdı.

Günümüzde efsanevi bordo-beyazlı forma; halen kırılamayan rekorlara imza attığı görkemli günlerden çok uzakta, 2. Lig seviyesinde ve mütevazı bütçelerle parkeye çıkıyor.

Benim de ara ara eski dergilerde ve sunumlarda karşıma çıkmaya devam ediyor.

Peki Türkiye bir gün, Amerikan filmlerindeki o devasa salonların dolup taştığı, gerçek anlamda bir kolej basketbolu kültürüne sahip olabilir mi?

Mevcut yapısal gerçekler göz önüne alındığında bunun gerçekleşmesi oldukça zor görünüyor. Amerika’da spor ekosisteminin temelini okullar ve üniversiteler oluştururken, Türkiye ve Avrupa’nın büyük bölümünde bu rol uzun yıllardır profesyonel kulüplerin altyapıları tarafından üstlenilmiş durumda. Dahası, Amerikan üniversite sporlarını ayakta tutan milyar dolarlık yayın anlaşmaları, güçlü mezun ağları ve kurumsallaşmış gelir modellerinin ülkemizde birebir bir karşılığı bulunmuyor.

İşte tam da bu yüzden, bir eğitim kurumunun çatısı altında doğup Türkiye basketbolunu yıllarca domine eden İTÜ Basketbol’un hikayesi son derece özel. Belki tam anlamıyla bir Amerikan kolej takımı değildi; ancak çıkış noktası, kültürü ve temsil ettiği değerler bakımından Türkiye’nin bu fikre en çok yaklaşan örneğiydi.

Spor kulüpleri adına yeniden doğuş hikayeleri yazmak kolay değil.

Ancak yarının ne getireceği hiç belli olmaz.