“Buy Now Pay Later” Nedir, Nasıl Çalışır?

Buy Now Pay Later Ana Aktörleri

Buy Now Pay Later(BNPL), Türkçe ifadesiyle Şimdi Al Sonra Öde, son yıllarda adını sıkça duyduğumuz ve neredeyse her hafta hakkında bir gelişme okuduğumuz revaçta bir terminoloji, bir ödeme yöntemi. Bu yazıda BNPL’nin ne olduğuna, bildiğimiz taksitten nasıl farklılaştığına, ana aktörlerinin kim olduğuna ve müşteri gözüyle süreçlerinin nasıl işlediğine, büyük ödeme kuruluşlarının bu sektöre olan tepkisine ve daha nice konuya değinmeye çalışacağız.

Görece uzun bir yazı olduğu için başlamadan başlıkları ve değineceğimiz firmaları da sunmak istedim:

İçindekiler

Okurken sorgulayacağınız, soruların kafanızda yeni sorular açacağı bir yazıya hazırsanız başlayalım!

BNPL Nedir?

Buy Now Pay Later adından da anlaşılacağı üzere, bir ürün/hizmeti şimdi alıp ödemesini daha sonra yapacağınız ödeme yöntemidir. Kimi kaynaklarda, ödeme anında verilen bir krediye benzetildiği için POS financing olarak da adlandırılsa da Şimdi Al Sonra Öde daha geniş bir anlam ifade ettiği için yazıda daha çok bu ifadeyi kullanacağım. Peki, sonra öde derken ne kastediliyor? Bu sorunun cevabı çeşitlilik gösterebilir, örneğin; taksit, öteleme, kapıda ödeme, fatura ile ödeme gibi pek çok ödeme seçeneği daha sonra ödemeye örnek olarak sunulabilir. Tüm bunlar arasında BNPL’de en yaygın olanı ise genellikle vade farksız olarak sunulan taksit.

Özellikle e-ticarette yaygın olan Şimdi Al Sonra Öde yöntemleri alıcının karşısına ödeme sayfasında farklı bir seçenek olarak çıkıyor. Kullanmak istediğiniz BNPL yöntemine tıkladığınızda, ödeme yönteminin üyesi değilseniz genelde hızlıca üye olmanız isteniyor. Üyelik işleminin ardından kimi ödeme yönteminde taksitlerinizi ödeyeceğiniz kartınızı ve taksit sayınızı seçiyorsunuz kimisinde ise sadece taksit sayısını seçip ödemeleri nasıl yapacağınızı sonraya bırakıyorsunuz. Satın alma işlemi tamamlandıktan sonra da taksitlerinizi BNPL yönteminin mobil uygulamasından takip edebiliyorsunuz. Her BNPL firmasının müşteri deneyimi farklılaşsa da aslında özünde büyük çoğunluğu taksit, yine bunların büyük kısmı da vade farksız taksit yapıyor. Bu taksitlerin ödenmesinde de bir şekilde kredi ya da debit kartınızı olaya dahil ediyorsunuz.

Buy Now Buy Later konseptini daha iyi anlayabilmek için pratikteki karşılıklarını iyi irdelemek, sunulan deneyimlerdeki püf noktaları yakalamak ve müşteri ihtiyaçlarını nasıl cevap verildiğini gözlemlemek gerekiyor. Bunları yapmak niyetiyle, aktörleri yakından tanıyalım.

Aktörler Kim? Büyük Oyuncular Devrede mi?

Şimdi Al Sonra Öde aktörleri büyük bankalar ve ödeme sistemi devlerinden ziyade fintechlerden oluşuyor. Yine ve yeniden fintechlerin aslında piyasada var olan, benzer amaçlarla farklı formatlarda sunulan, zaten keşfedilmiş bir şeyi çağın gerekliliğine ve müşteri deneyimine göre dönüştürerek pazarı alt üst etmesine şahit oluyoruz diyebiliriz. Ancak, bankaların ve devlerin de bu dönüşüme ayak uydurma çabaları yok değil. Öte yandan techfinlerin buradaki rüzgarı arkalarına almak istediğini görüyoruz. Kim ne yapıyormuş, görmek için merakla beklediğinizin farkındayım. Zaman kaybetmeden fintechlerle başlayalım.

1. Klarna

2005 yılında İsveç’te kurulan Klarna, Buy Now Pay Later denildiğinde akla gelen ilk ve en büyük fintechlerden biri. Kurulduğu günden bu yana kendisini bir BNPL firması olarak tanımlıyorken na misyonu müşterisine pürüssüz bir ödeme deneyimi sunmak, mottoları da “smooth payments”. 2017 yılına kadar kendini “payment provider” olarak konumlandıran Klarna, bu tarihte İsveç regülatörlerinden bankacılık lisansı alarak “dijital banka”ya dönüşüyor ve ürün yelpazesini genişletme imkanı yakalıyor. 2007'den itibaren Visa da dahil olmak üzere çeşitli kuruluşlardan yatırımlar alarak büyürken 2019 yılının Ağustos ayında aldığı 460 milyon dolar yatırım ile **5.5 milyar dolar değerlemeye ulaşıyor ve Avrupa’nın en büyük fintechlerinden birisi oluyor. Bugüne dek toplamda aldığı yatırım tutarı ise 1.4 milyar dolar, son yatırımın Ant Group’dan olduğunun notunu da düşelim. Bugün, ABD dahil [17 ülkede, 800 bin işyeri ve 85 milyon kullanıcı**ya](https://www.klarna.com/international/about-us/) hizmet vermeye devam eden Klarna hakkında iştah kabartıcı daha birçok veri mevcut fakat konudan çok sapmamak adına gelin Klarna’nın işleyişine göz atalım.

Nasıl Çalışır?

Klarna, anlaşmalı olduğu e-ticaret sitelerinin ödeme sayfasında bir ödeme yöntemi olarak beliriyor.

www.adidas.co.uk Sitesinden Bir Örnek

Ödeme yöntemi olarak Klarna’yı seçip ilerlediğiniz zaman sizi Klarna’nın sayfasına yönlendiriyor. Burada ise iki seçenek karşımıza çıkıyor:

Klarna ile Ödeme Seçenekeleri

• 30 gün sonra öde: ödeme zamanı geldiğinde size bir e-mail ile hatırlatmada bulunuyor ve ödemenizi kredi ya da banka kartınız ile yapabiliyorsunuz.
• 3 taksitte öde: bu seçenekte kredi ya da debit kart bilgilerinizi doldurarak ilerliyorsunuz ve ödeme tarihi geldiğinde taksit tutarı kartınızdan tahsil ediliyor. Buradaki taksitlere herhangi bir faiz uygulanmıyor. İngiltere’deki web sitelerinde ilk ödemesi peşin diğer ödemeler de 1 ay arayla olmak üzere 3 taksit seçeneği çıkıyor ama diğer ülkelerde genelde 4 taksit şeklinde sunuluyor, ilk ödemesi işlem anında peşin olmak üzere diğer ödemeler 2 haftada bir olmak üzere toplam 6 haftada tamamlanıyor.

Yukarıdaki görselleri bizzat deneyimleyerek elde ettim. Bu adımdan sonra ise; her iki seçenekte de isim, adres, e-mail, doğum tarihi gibi kişisel bilgilerimin olduğu bir formu doldurmam istendi ama bu aşamadan sonrasına gidemedim ki işin püf noktası da burada. Klarna, bir nevi hiç tanımadığı birisine borç para verdiği için girdiğim bilgileri kullanarak beni bir kredi araştırma kuruluşu vasıtasıyla aratıyor ve eğer bana güvenebileceğine dair veriler bulamazsa süreci ilerletmiyor. Bu durumu seçeneklerin altında açıkladığı gibi, kişisel bilgilerin girildiği alanda da bir bankaya vermiş olduğum bilgileri doldurmamı tavsiye ediyor. Eğer İngiltere’de bir bankadan kredi kullanmış olsaydım muhtemelen sürecim bir sonraki adımda tamamlanacaktı. Benim için önemli olan nokta ise şu oldu ki bir e-ticaret sitesinin ödeme sayfasında Klarna’ya denk gelebiliyor ve herhangi bir üyelik sürecine girmeden dakikalar içinde taksitli ödeme yapabiliyorsunuz.

Temel olarak bu 2 seçenek sunulsa da bazı ülkelerde ilave olarak 12 aya kadar, fakat vade farkı eklenmiş şekilde taksit seçeneği sunulabiliyor. Akış ise yukarıda anlattığım ile aynı.

Klarna ile ödeme yapmanın diğer yolu ise kendi web sitesi ya uygulaması üzerinden gitmek. Burada alışkın olmadığımız şey ise Klarna’nın, yani bir ödeme sağlayıcının, website ve uygulamasının bir pazar yeri olarak tasarlanmış olması. Klarna’nın aşağıda görebileceğiniz mobil uygulamasında, en yukarıda ve belirgin olarak mağaza arama motorunu görüyoruz. Onun altında favori mağazalar, öneriler, istek listeleri yer alıyor. Web sitesi de benzer şekilde tasarlanmış. Yani Klarna, sadece e-ticaret siteleriyle anlaşma yapmakla kalmayıp onlar için bir pazar yeri olmaya da soyunmuş vaziyette. 2019 yılının sonunda açıklanan rapora göre Klarna mobil uygulamasının aylık 11 milyon aylık aktif kullanıcısı olduğunu düşündüğümüzde, bu pazar yerinde yer almanın e-ticaret siteleri için hiç de yabana atılmayacak bir fikir olduğunu tahmin edebilirsiniz.

Klarna App Ana Sayfa

Merak edenler için, mobil uygulamaya giriş yaparken e-posta ve telefon doğrulamasının ardından yukarıda adı geçen forma benzer bir form doldurmanız gerektiğini belirtelim. Ama herhangi bir kimlik belgesi doğrulama sürecine gerek olmuyor ki bu da Türkiye’deki pratikten ayrışan önemli bir detay.

Mobil uygulamanın bir diğer özelliği ise “ghost cards”. Klarna sizin için her işleme özel bir hayalet kart üretiyor ve böylece güvenliği en üst seviyeye taşıyor. Nasıl çalıştığını deneyimsel olarak aktarmaya çalışalım: Uygulama içerisinde bir mağaza seçiyorsunuz, diyelim ki Nike. Nike’a tıkladığınızda Klarna uygulaması bir nevi tarayıcıya dönüşüyor ve Nike’ın sitesine yönlendiriliyorsunuz. Aradığınız ürünü bulup sepete ekledikten sonra ödeme sayfasında Klarna ile öde seçeneğine tıklıyorsunuz ki doğal olarak başka bir ödeme yöntemi de sunulmuyor. Bu noktada, ne kadar limiti olan bir kart üretmek istediğiniz soruluyor ama tutar alanında otomatik olarak sepet tutarı yer alıyor, isterseniz değiştirebiliyorsunuz. Tutarı onaylamanızla beraber işlemin nasıl taksitleneceğini, ödeme tarihlerini ve ödemelerin hangi karttan yapılacağını görüyorsunuz ve ardından satın alma işlemi tamamlanıyor.

Klarna ile ilgili son olarak, Mayıs 2019'da İngiltere’de başlatılan mağazada ödeme(in-store payment) deneyimine değinmek istiyorum. Bu görece yeni özellik farklı deneyim seçenekleriyle sunuluyor. İlki; artık her yerde gördüğümüz ve göreceğimiz QR, yani kare kod. Kasiyerin ödeme terminalinde QR kod göstermesiyle, müşteri uygulamanın arama çubuğunun hemen sağında yer alan QR işaretine tıklayarak ödeme gerçekleştirebiliyor. İkinci seçenek; kasiyerin müşterinin e-mail ya da telefon numarasına doğrulama kodu göndermesi. Bu esnada Klarna uygulamasından da işlem tutarının gösterildiği ve doğrulama kodunun sorulduğu bir bildirim alıyorsunuz. Doğrulama kodunu girerek ödemenizi tamamlıyorsunuz. Üçüncü seçeneği de, telefonunuzu POS terminaline yaklaştırarak NFC ile temassız ödeme ve ardından uygulamadan işlemi tamamlama olarak özetleyebiliriz. Tüm bu seçeneklerde ghost kart oluşturup taksitli ödeme yapabiliyorsunuz.

Klarna Uygulamasında QR ile Ödeme

Klarna ile ilgili aktaracaklarımız şimdilik bu kadar. Bu alanda öncü ve en büyüklerden olması hasebiyle biraz detaylıca anlatmak istedim. Özellikle, Buy Now Pay Later sektöründe mihenk taşının taksitten ziyade deneyim olduğunu vurgulamak için Klarna’nın pratikte nasıl işlediğini de göstermeye çalıştım. Şimdi, diğer aktörlerin genel özelliklerini ve diğerlerinden farklılaşan yönlerini aktararak devam edelim.

2. Afterpay

2015 yılında Avusturalya’da kurulan Afterpay, 2017'de halka arz olunuyor. 2018 yılında aldığı yatırım sonrası ABD pazarına da hızlı bir giriş yapıyor. Aynı yıl içerisinde İngiltere’de bir BNPL firması olan Clearpay’i satın alarak bu ülke pazarına da dahil oluyor. Mart 2020'de ise hisselerinin %5'ini Çin devi Tencent’e 250 milyon dolar karşılığında satıyor. Firmanın Temmuz 2020'de açıkladığı verilere göre 10 milyon aktif kullanıcısı ve 55 bin işyeri anlaşması mevcut.

Afterpay’in çalışma prensibine bakacak olursak Klarna’ya nazaran daha basit ve sade bir manzarayla karşılaşıyoruz. E-ticaret sitelerinin ödeme sayfalarında bir seçenek olarak karşımıza çıkan Afterpay, kendi içinde tek bir seçenek sunuyor: vade farksız 4 taksit; ilk taksit peşin, diğer 3 taksit 2'şer hafta aralıklarla.

Ödeme Sayfasında Afterpay Seçeneği

Ödeme yöntemi olarak Afterpay’i seçip ilerlediğinizde Afterpay hesabıma giriş yapmanız isteniyor. Ardından, ödemenizin nasıl taksitleneceğini ve ödeme tarihlerini görüyorsunuz. Taksitlerinizin tahsil edileceği kredi ya da debit kart bilgilerinizi girerek işlemi tamamlıyorsunuz.

Fiziksel mağazalarda da kullanılan Afterpay’in buradaki sunduğu deneyime ise Türkiye’de Starbucks ödemelerinden alışkınız. Müşteri, mobil uygulamada alt barda yer alan barkod ikonuna tıklıyor. Burada mağaza ödemeleri için belirlediği tutarı, ödemelerin hangi karttan yapılacağı gibi bilgileri ve kasiyere göstereceği barkodu görüyor. Kasiyerin barkodu okutmasıyla ödeme tamamlanıyor. Öte yandan, Afterpay yakın zamanda yapılan Google Pay işbirliği ile Android telefonlardan temassız ödeme yapılabileceğini duyurarak buradaki müşteri deneyimini çeşitlendirdi ve böylece yayılımı hızlandırdı diyebiliriz.

Afterpay Mağazada Ödeme Kodu

Afterpay’e üye olurken kişisel bilgilerinizin yanında, kimlik belgesi doğrulama ve bir kart tanımlama zorunluluğunun olduğunu da ekleyerek bir sonraki aktörümüze geçelim.

3. Zip Co

Bir diğer Avusturalya şirketi 2013 yılında kurulan Zip Co. 2015 yılında halka arz olduktan sonra toplamda 421 milyon dolar yatırım alıyor. Firmanın 2019 yılında açıkladığı yıllık rapora göre 1.3 milyon aktif kullanıcısı mevcut.

Zip Co diğer BNPL firmalarında gördüğümüz işlem bazlı taksitlendirmedense kredi kartı ekstresine benzer bir mantıkla bir ay boyunca yaptığınız harcamaları tek seferde taksitlendiriyor. 1,000 dolar altı ekstrelere Zip Pay, üstü ekstrelere Zip Money adını veriyor. Zip Pay ekstreleri vade farksız 3 taksite bölünüyorken, Zip Money işlemleri 3 taksite kadar vade farksız bölünmesinin yanı sıra vade farklı olarak 48 taksite kadar bölünebiliyor. Bu, 1,000 dolarlık bir işlemin 26 dolar taksitlerle 4 yılda ödenebileceği anlamına geliyor ki Türkiye’de pek alışkın olmadığımız bir deneyim olduğunu söyleyebiliriz. Kredi kartına benzer diğer bir özellik ise asgari ödeme tutarı. Zip Co’da ekstrenizin 40 dolarını ödeyerek kalan tutarı sonraki aylara bırakabilirsiniz. Ancak; 60 günden sonra hala ödenmemiş tutarınız varsa, bundan sonrası için aylık 6 dolar ek ücret ödemek zorunda kalıyorsunuz. Zorunlu ödemelerinizi zamanında yapmazsanız 5 dolar gibi bir gecikme cezası ile karşı karşıya kaldığınızı da ekleyelim. Tüm bu ödemeleri kredi ya da debit kartınız ile yapabiliyorsunuz.

Gördüğünüz gibi, Zip Co nerdeyse kredi kartını bire bir taklit edip deneyimi biraz farklılaştırarak BNPL pazarında yer edinmeyi başarmış. E-ticaret deneyiminden kısaca bahsedecek olursak, ödeme sayfasında Zip Co’yu seçiyorsunuz ve Zip hesabınıza giriş yaptıktan sonra ödemenizi tamamlıyorsunuz. Taksit ve ödeme seçenekleri işlem bazlı olmadığı için satın alma işlemi çok daha hızlı gerçekleşiyor. Bu tercihleri ve ayarlamaları ekstreniz kesildikten sonra mobil uygulamadan yapabiliyorsunuz.

Zip Co’nun mağaza ödemesi de diğer BNPL’lerden bir hayli farklı iken kredi kartına çok benziyor. Kasiyere Zip ile ödeme yapmak istediğinizi söylüyorsunuz ve telefonunuzdan “Shop in Store” menüsüne tıklıyorsunuz. Burada, kasiyerin tetiklemesiyle o işleme özel oluşturulmuş 6 haneli PIN kodunu görüyorsunuz ve bu kodu POS cihazına girerek işlemi tamamlıyorsunuz. Yani, her işleme özel yeni bir PIN kodunuz oluşuyor ki bu da güvenliği yüksek bir seviyeye taşıyor.

Zip Co’ya Facebook ya da Paypal hesabınızla üye olabiliyorsunuz. Üye olurken harcamalarınızın 1,000 dolar altında mı üstünde mi olacağı soruluyor ve eksik kalan kişisel bilgilerin tamamlanması isteniyor. Kimlik belgesi doğrulama ya da ödeme yöntemi ekleme işlemlerinin üyelik esnasında zorunlu tutulmadığını gördüm.

4. Affirm

Buy Now Pay Later’ın bir başka yıldızı Affirm, 2012 yılında ABD’de kuruluyor. Bugüne kadar toplam **1 milyar dolar** yatırım alırken şu sıralar 10 milyar dolar değerleme ile halka arz olunacağı konuşuluyor. Kendi sitesinde yer alan bilgiye göre 5.6 milyon kullanıcıya sahip.

Affirm’i diğerlerinden farklılaştıran özelliği kısa vadeli faizsiz işlemlerdense uzun vadeli faizli işlemlere odaklanması. Affirm’de tüm işlemler faizli ve 48 aya kadar taksitlenebiliyor. Bu sebeple de daha çok bir kredi kuruluşu olarak anılıyor ki ABD’deki lisansı da kredi kuruluşu lisansı. Diğer BNPL’lerde olduğu gibi e-ticaret sitelerinde ödeme yöntemi olarak beliriyor ve ödeme işlemini Affirm’e üye olarak tamamlıyorsunuz. Üyelik işlemlerinde kişisel bilgilerinizi ve ABD’ye özgü olan sosyal güvenlik numaranızı girmeniz isteniyor.

Vade farksız taksite imkan veren Şimdi Al Sonra Öde firmalarının gelir modeli e-ticaret firmalarından komisyon almakken Affirm’in gelir modeli tüketiciden faiz almak. Bu sayede de diğerlerinde olmayan güzel bir özelliğe sahip: Klarna’nın ghost kartına benzer şekilde Affirm uygulamasında da tutarını, taksit seçeneklerini belirlediğiniz bir sanal kart oluşturuyorsunuz. Ardınan bu kart ile istediğiniz e-ticaret sitesinden ödeme yapabiliyorsunuz. E-ticaret sitesi için bu işlem sıradan bir tek çekim işlemken Affirm sizin adınıza e-ticaret sitesine ödemeyi peşin yapıyor ve bu tutara vade farkını ekleyerek oluşan yeni tutarı sizden taksit taksit alıyor. Affirm’in dikkat çeken bir diğer özelliği ise gecikme cezası almaması. Kredi skorunu olumsuz etkilediği için gecikme cezası almadığını söyleyen Affirm, bu gibi durumlarda kullanıcısından yeni bir ödeme tarihi belirlemesini rica ediyor. Bu iki özellik, Affirm’in diğer firmaların önüne geçmesini ve farklılaşmasını sağlıyor.

5. Splitit

2012 yılında ABD’de kurulan bir diğer girişim olan Splitit geçtiğimiz günlerde 71 milyon dolar daha yatırım alarak toplam yatırım miktarını 114 milyon dolara çıkarttı.

Splitit’i bu yazının bir konusu yapmamın sebebi büyük bir BNPL firması olmasından ziyade farklı bir iş modelinin olması. Kullanıcıyı herhangi bir üyeliğe zorlamadığı gibi sonrasında da Splitit ile neredeyse hiç muhatap olmuyorsunuz. Bütün olay debit ya da kredi kartınız üzerinden gerçekleşiyor, kartınızın Visa ya da Mastercard olması şartı ile. Ödeme sayfasında taksitle öde seçeneğini tıklıyorsunuz ve size taksit seçenekleri aşağıdaki gibi sunuluyor.

Splitit Kullanarak Taksitle Ödeme

İşlemlerde kredi kartı mı debit kart mı geçerli olacağına, taksitlerin faizli mi faizsiz mi olacağına e-ticaret sitesi karar veriyor. Yukarıdaki örnekte e-ticaret sitesi 2 taksit seçeneğini de faizli olarak sunmuş ve sadece kredi kartını kabul etmiş. Bu işlemin bir sonraki adımında kart bilgilerinizi girip işlemi tamamlıyorsunuz. Ödeme işlemi bu kadar basit. Sonrasında ise ilk taksit kredi kart ekstrenize yansıyor, diğer taksitler ise bekleyen provizyonlarda gözüküyor. Bir sonraki ay geldiğinde o ayın tutarı dönem içine düşünüyor. Böylece her ayın ödemesi o ay geldiğinde dönem içine giriyor ve ekstrenin kesilmesiyle ödemenizi yapıyorsunuz. Debit kartla ödeme yapabilmek için başlangıçta toplam tutarın tamamının bakiyenizde olması lazım çünkü 5 gün boyunca bu para tutuluyor. Ardından ilk taksit hesabınızdan düşüyor ve kalan taksitler her ay kartınızdan çekiliyor.

Splitit’in değer önerisi müşteriye var olan kart deneyiminden fazlasını yüklememek ve onun için olayı en basit halde tutmak. Öte yandan bu karmaşıklığı Splitit üstlenip e-ticaret firmalarıyla entegrasyon kuruyor. Aslında, Türkiye’deki ödeme hizmeti sağlayıcılar gibi çalışıyor ama Türkiye’dekilerin taksitli ödeme alabilmesi için tüm bankalarla anlaşması gerekirken Splitit bunu banka bağımsız yapıyor. Bankanın taksitleri bekletip dönem içine atma işini Splitit üstleniyor bir bakıma. Yani her ayın taksitini sanki o ay gerçekleşmiş gibi gün sonundan geçiriyor ve dönem içine o ay düşüyor. Bunun 2 faydası var: Birincisi, bankalarla entegre olma ve taksitli işlemler için ekstra komisyon ödeme külfetinin olmaması. İkincisi ise, taksitli işlemin tamamının müşteri kartının limitinden düşmemesi, sadece o ayki miktar kadar o ayın limitinden düşmesi.

Doğrusu bu yapı herhangi bir yerde açık seçik bir şekilde anlatılmıyor ama epey araştırma, okuma ve parçaların birleştirilmesi sonucunda bu şekilde bir kanıya vardım. Özetle, Splitit, müşterinin mevcut kart deneyimini bozmadan ve işyerlerini taksitli işlemler için yüksek komisyon ödemeye mecbur bırakmadan arkadaki teknik kabiliyeti ile ilginç bir hizmet sunuyor. Bu hizmeti debit kartlar için de sunabiliyor olması ise debit kart sektörü için fark yaratacak bir özellik.

6. Tabby

Henüz geçen sene, 2019 yılında kurulan bir girişimi burada anlatmamın sebebi diğerlerinden farklı bir coğrafyada ortaya çıkması ve o coğrafyanın bir sorununu Buy Now Pay Later tarzı ile çözmesi. Yeni kurulmasına rağmen şimdiden 9 milyon dolar yatırım aldığını da belirterek detaylara geçelim.

Tabby, Dubai’de kuruluyor ve Arap yarım adasında hizmet veriyor. Arap yarım adasının ödeme sistemlerindeki en büyük sorunu, kapıda ödeme seçeneğini tercih eden müşteri sayısının çok fazla olması ve adres sisteminin yeteri kadar iyi olmaması sebebiyle birçok satın almanın “kapıdan” geri dönmesi ve günün sonunda bunun e-ticaret firmalarına büyük bir kargo maliyeti oluşturması. İşte Tabby, bu soruna çözüm sağlamak istiyor.

Ödeme Sayfasında Tabby Seçenekleri

Yukarıda görselde e-ticaret sitesinin ödeme sayfasında Tabby’nin sunduğu iki seçeneği görüyorsunuz. İlk seçenek 14 gün sonra öde seçeneği ki bu süreçte kargonun teslim edileceği beklendiği için alıcı hiçbir risk almadan satın alma işlemini tamamlıyor. Tabby’nin burada müşteriden talep ettiği tek şey kimlik doğrulaması. 14 gün sonra ürün eline ulaşmışsa Tabby hesabına girerek ödemesini kredi ya da debit kart ile yapabiliyor. Diğer seçenek ise BNPL firmalarından alışkın olduğumuz 4 taksitle ödeme. İlk taksit peşin alınırken diğer taksitler birer ay arayla alınarak ödemenin tamamlanması toplam 3 ay sürüyor. Bu seçenekte ise işlem anında debit ya da kredi kartı girmek zorunlu. Her iki seçenekte de işlemler e-ticaret sitesinde açılan bir pop-up üzerinden yapılıyor ve müşteriden bazı bilgiler istense de herhangi bir üyeliğe zorlanmıyor. İkisinde de müşteriye herhangi bir vade farkı yansımıyor.

Şimdi, gelin devlerin neler yaptığına bakalım.

7. Visa

Visa’nın müşterisi tüketicilerden çok bankalar olduğu için **Visa Installment **olarak adlandırdığı çözüm ile, bankaların fintechlere karşı durabilmesi için destek çıkıyor diyebiliriz. 2019 yılında Rusya’da, geçtiğimiz aylarda da ABD’de pazara sunulan taksit API’lerinde; karta sabit bir taksit sayısı tanımlama, işlem anında taksit sayısı seçme, işlem sonrası bir işlemi taksitlendirme olmak üzere 3 temel özellik bulunuyor.

Visa’nın Sunduğu Taksit Özellikleri

Bu taksit işlemlerinde ne kadar faiz uygulanacağı, faizin müşteriye mi işyerine mi yansıtılacağı, hangi müşterilere sunulacağı gibi sorular banka ve işyerlerinin inisiyatifine bırakılıyor. Visa, bu modelde ana işinde olduğu gibi teknoloji sağlayıcı olarak ön plana çıkıyor.

8. American Express

Aslında AMEX eskiden beri kartlarında taksit seçeneği sunsa da Buy Now Pay Later girişimlerinin büyük ilgi toplamasından ve hızlı yükselişinden olsa gerek bu özelliğini yeniledi ve 2018 yılında **Pay It Plan It **ismi ile duyurdu. Bu üründe, Zip Co’da olduğu gibi işlem tutarına göre bir ayrıma gidiliyor. 100 dolar altı işlemler Pay It, üstü işlemler is Plan It olarak adlandırılıyor.

Pay It özelliği, ekstrenizin kesilmesine birkaç gün kala yaptığınız harcamaların o ayki ekstrenize yansımaması için tasarlanmış. Yapmış olduğunuz işlemler arasından günde en fazla 5 işlemi seçerek 48 saate kadar öteleyebiliyorsunuz.

American Express Pay It

Pay It’te ise, 100 dolar üstü işlemlerden en fazla 10 tane seçerek 6, 12 ya da 18 ay taksit yapabiliyorsunuz. AMEX bu işlemlerden oransal olarak faiz almasa da aylık sabit bir ücret alıyor ve bu ücret, asgari ödeme tutarınıza ek olarak yansıyor.

American Express Plan It

9. Paypal

Paypal, daha 2008 yılından beri yeni nesil BNPL firmalarının sunduğu vade farksız taksit seçeneğini ABD, 2014'ten beri de İngiltere ve Almanya’da **Paypal Credit ismi ile sunuyor. Hatta 2018 yılında yayınlanan bir rapora göre sadece sadece ABD’de ilk 10 yılında bu ürün üzerinden 50 milyar dolar**lık işlem geçmiş. ABD’deki başarısına rağmen İngiltere ve Alman dışında yaygınlaştırılmayan Paypal Credit, 30 Haziran’da Fransa’da canlıya alındı. ABD versiyonunda 6 taksit imkanı varken Fransa’da modaya uyularak 4 taksit ile sunuluyor. Kullanıcılar 100–2000 euro arasındaki işlemlerini işlem anında vade farksız 4 taksite bölebiliyorlar. Anlaşılan o ki, Paypal bu pazardaki varlığını hatırlatmak için yeni ülkelere açılma kararı almış.

10. Amazon

Çıkarttığı özelliklerle ödeme dünyasına göz kırpan pazaryeri devi Amazon ise Eylül 2018'de ABD’de lansmanını yaptığı Pay Later ismli ürününü Nisan 2020'de Hindistan’da yaygınlaştırdı. Pay Later ile kullanıcılar sepetlerindeki ürünlerin ödemelerini 1 aya kadar vade farksız öteleyebiliyorken 12 aya kadar da faizli şekilde taksitlendirebiliyorlar.

Buraya kadar, farklı coğrafyalardaki Şimdi Al Sonra Öde yöntemlerini, pratikteki uygulamalarını ve farklılaşan özelliklerini inceledik. Gördüğünüz üzere her firma “ödemeyi sonra yapma” ihtiyacını farklı perspektiflerden yakalayarak müşterilerine çözüm üretmiş. Fakat, özellikle yeni nesil firmaların çoğunda var olan ve belli bir frekansta ortaklaşan özellikler de yok değil. İsterseniz kısaca bunlara da değinelim.

BNPL Firmalarının Ortak Özellikleri

• Bu firmalar, olabildiğince çok e-ticaret firmasıyla entegre oluyor ve günün sonunda kendi site ve uygulamalarını bir pazar yerine dönüştürüyorlar. Kullanıcının ödeme sayfasında denk geldiği ödeme yönteminden, sadık kullanıcıları olan bir alışveriş kanalına dönüşüyorlar. Bu da e-ticaret firmalarına karşı ciddi bir pazarlık gücü sağlarken, kullanıcıya sadakat kampanyaları olarak yansıyor.
• Neredeyse her firmada, BNPL’nin müşterinin kredi skorunu etkilemeyeceği açıklaması yer alıyor. Bu açıklamanın amacı, kredi kartlarının borç kıskacında sıkışmış müşterileri rahatlatmak olabilirken borca ve krediye mesafeli yeni nesli yakalamak da olabilir. Farklı bir yorumunuz varsa okumak isterim.
• Tüm firmalar işlerini e-ticarette başlatmış ve bazıları belli bir seviyeye geldikten sonra fiziksel mağazalara yönelmiş. Bu da yine ilk baştaki hedef kitlenin alışverişlerini daha çok e-ticarette yapması ve bankaların e-ticaret dünyasını boşlaması ile açıklanabilir.
• Firmaların pek çoğu müşteriye vade farkı yansıtmazken, işyerinden belli bir komisyon alarak işyerine peşin ödeme yapıyor. Gelir modellerinin ana bacağını da bu komisyonlar oluşturuyor.
• Pek çoğu ödenmeyen borçlar için gecikme cezası almaktan çekinmiyor. Hatta bazılarında, bu da bir gelir kalemi olarak gelirlerinin %25–30'unu oluşturuyor.
• Genelde, taksit seçeneğini sunmak için sepetin en az belli bir tutarda olmasını istiyorlar. Bu da “işyerinden alınacak komisyon miktarı çok az olacaksa bu zahmete girmek istemiyoruz” demek sanırım.

Açıkta Kalan Sorular

BNPL firmalarını detaylıca inceleyerek işleyişleri ve modelleri ile ilgili aklıma gelen pek çok soruyu cevaplamaya çalıştım ama yine de kafama yatmayan, merakımı gideremediğim birkaç konu bulunuyor:

• Fintechler bankalar için tehdit mi, bankalar fintechlerle rekabet mi etmeli yoksa işbirliği mi yapmalı gibi sorulara çok aşinayız. Ve herkesin malumudur ki; pek çok sahada fintechler bankaların rolünü çalıyor, müşterisini alıyor ve belki de cirosunu azaltıyor. Buy Now Pay Later sektörü de bunun çok güzel bir örneği aslında. BNPL firmalarının yaptığı her şeyi bankalar da yapabilecekken, Türkiye’de de yapıyorken, bazı ülkelerde fintechler bankalardan bu rolü çalmış ve pazarı domine etmiş durumdalar. Ama gelin görün ki, pek çok firma yine de işlem anında banka kartı bilgisi soruyor ve bir banka ile ilişkisi olmayan kişi ödemesini tamamlayamıyor. İşlem anında kart bilgisi sorulmasa dahi, daha sonra taksitlerin ödenmesi sırasında yine bir banka kartına ihtiyaç duyuluyor. Öyle ise bu ürünler, bankaya erişimi olmayan ya da henüz bankanın kapısından girmemiş kişiler için tam bir çözüm sağlamıyor. Fiziksel paranın dijital ortama aktarılması için muhakkak bir finansal kuruş gerekli, kabul ediyorum. Ama, neden yeni nesil müşteriyi bu kadar yakından tanıyan BNPL firmaları müşteriyi bu finansal kuruşlara zorlamak yerine kendileri finansal bir kuruluşa dönüşüp fiziksel parayı kolay yollardan müşterileri için dijitalleştirme yoluna gitmemişler? Ya da gitmişler mi? Gitmişler ise nasıl yapmışlar? Ne olacak bu unbanked’ların hâli?
• BNPL firmalarının, müşterinin kişisel bilgilerini alarak bir kredi kuruluşu vasıtasıyla daha önceki banka kullanımlarını incelediğini ve kredi verilip verilemeyeceğini bu şekilde araştırdığını öğrenmiştik. Bu da aslında yine, zaten finansal sistem içerisinde var olan, daha önce bir banka ile kredi ilişkisinde bulunmuş kişilerin bu sistemden yararlanabileceğini, diğerlerinin mahrum kalacağını göstermez mi? Ya da BNPL firmalarının kredi verirken daha esnek davrandığını, farklı, günümüz şartlarına uygun değerlendirmeler yaptığını söyleyebiliyor muyuz? Söyleyemiyorsak, neden bu firmalar kredi değerlendirme süreçlerinde bir inovasyon yaparak değerlendirmelerini daha şeffaf, daha adil ve daha net yapmıyorlar sorusunu sormamız gerekmez mi? Yoksa, borcunu ödemeyecek kişilere borç vererek gecikme cezalarından elde edilen kârların çok mu tatlı olduğunu söyleyecekler? Yukarıda araştırdığım, süreçlerini anlattığım firmalarda bu sorulara da cevap bulamadım açıkçası.
• Bir diğer konu ise neden pek çok firmanın taksitlendirmeyi 2 haftalık periyotlarla yaptığıdır. Aklıma gelen ilk cevap; bu çözümleri kullanan müşteri kitlesinin henüz finansal özgürlüğe erişemediği, ailelerinden haftalık almaları ya da part-time işlerde çalışarak günlük/haftalık gelir etmeleri olmuştu. Fakat böyle bir müşteri kitlesinin yukarıda bahsettiğim sebeplerden ötürü bu firmaların hizmetlerinden yararlanması da zor gözüküyor. Müşteri kitlelerine baktığımızda BNPL firmalarını genelde Y jenerasyonunun aktif kullandığını görüyoruz. Bu da aslında kullanıcıların çalışma çağında olan kişiler olduğunu gösteriyor ki bu kişiler aylık olarak maaş alıyorlar. Öyle ise neden ödemeler 2 haftalık periyotlar halinde? Belki de çok basit bir cevabı var ama yine benim için havada kalan bir soru olarak yerini koruyor.

Bu sorulara cevap önerileriniz ya da yazının kalan kısmıyla ilgili yorumlarınız varsa lütfen paylaşmaktan çekinmeyiniz.

Buy Now Pay Later, basit gözüken fakat derinlerinde birçok boyut barındıran bir konu. Bu yazıda, Ne? ve Nasıl? boyutlarını ele almaya çalıştık. Neden? Nerede? ve Kim? boyutlarını irdelemek için bir sonraki yazımızda görüşmek üzere.