“Kuralcı” olmak mı, “İlkeli” olmak mı?

Photo Credit: Ricardo Matos

Günlük yaşamda sıkça birbirine karıştırılan kural ve ilke kavramları, aslında düşünme biçimimizi, karar alma yöntemimizi ve davranışlarımızın anlamını derinden etkiler.

Aralarındaki fark, çoğu zaman özgürlük ile otorite arasındaki fark kadar temeldir.

Kural dıştan dayatılır, ilke içten benimsenir.

Kimse kuralları ve kuralcıları sevmez. İlkeli olanlar ise “takıntılı olmak”la ötekileştirilir.

Kimsenin sevmediği ya da herkesin ötekileştirmekten zevk aldığı bu kavramlar neye yarar?

Kavramsal Tanımlar

O zaman,

Kural, düzeni korumak için vardır. İlke, anlamı korumak için vardır. Kural, bir sistemin dış iskeletini oluşturur; sınır çizer, çerçeve sağlar. İlke ise iç enerjisini belirler; o sistemin neden var olduğunu açıklar.

Kural, “şekli” belirler.

İlke, “ruhu” taşır.

diyebiliriz, öyle değil mi?

Örneğin bir şirkette

Kural: “Müşteri e-postalarına 24 saat içinde yanıt verilmelidir.” İlke: “Müşteriye hızlı ve dürüst geri dönüş güven inşa eder.”

Zaman sınırı değişebilir, fakat güven inşa etme ilkesi sabit kalır.

Kural değişkendir, ilke kalıcıdır.

Eğer ki bir yöneticiniz sırf siz kurala uymadığınız ve ilkeden bağımsız olarak kuralın “zamanla ilgili” gerekliliğini yerine getirmediğiniz için sizi eleştiriyorsa, kuralın içeriğini tartışmaya açmaya çalışın. Zira aslında ilkesel olarak doğru yerde, kural ekseninde hatalı durumdasınız. Kural değişir, unutmayın. Yok, kuralın içeriği tartışmaya bile açık değilse (siz de orduda asker değilseniz), fikrinizi özgürce beyan edemediğiniz bir çalışma ortamındasınız. İlkelerle ilgilenen yok. Ya “Salla başı al maaşı” türküsüne başlayın ya da iş aramaya…

Sonuçta

Kural, itaat ister.

İlke, sorumluluk almaya davet eder.

Kural, bireyi dışsal kontrolle hizalar.

İlke, bireyi içsel pusulasıyla yönlendirir.

Bu nedenle, ilkeler hem bireysel hem de kurumsal algoritmaların temelini oluşturur. Kurallarsa bu algoritmaların kod satırları gibidir. İlke yoksa kodun anlamı yoktur.

Kurallar ilkelerden koparsa otoriteye, ilkeler kurallardan koparsa kaosa dönüşür. Kural ilkesiz yaşar ama anlamını yitirir; ilke kuralsız da yaşar çünkü anlamın kendisidir.