İT KÜLTÜRÜ

Cânım Anadolum’un deyimi, deyişi, atasözü mü biter. Bizde çocuklar konuşmaya deyimlerle başlar nerdeyse ek gıdaya ekmekle geçmeleri gibi. Beslenmemizde ekmeğin yeri neyse konuşmamızda deyimlerin yeri de odur. Kulağım kendi yöremizin deyim ve atasözleriyle doludur. Nahoş pek çok söz mündemiç bu ifadelere. İnsanımızda hiç çekince yoktur bunları kullanırken. Patır kütür çıkar ağızdan, destursuz destursuz. Bu nahoş addedileceklerden biri de itdir. Bizde it sözcüğü üzerine kurulu geniş bir atasözü- deyim kültürü vardır. Zavallı hayvan insanlara sadık bir canlı olması yanında en bedbaht deyimlerin kurbanı olur. Öyle ki bu hayvanın kendinden istifade edilen, insanlara yarenlik edeni için köpek; en sahipsiz, başıboş, işe yaramazı için de it denilir. En hakaretamiz ifadelerde bir anda gelip beliriverir it adeta istenmeyen bir zatın bir yerde bitivermesinde olduğu gibi. Hemen gelir iti an çomağı hazırla sözü. Zavallı it göründüğü anda dayak yemelik ekipmanı da hazır ettirir. Dayak yememek için çekip gitse uzak yerlere dönemez oradan. Dönemediği uzaklığı anlatırken itin öldüğü yer denilir. Çok uzaklaştı, nereden geldiğini unuttu ve oracıkta öldü. Git git bitmez uzak yerler artık itin öldüğü yer oluverir. Ne yapsın bu hayvan, gelmesin mi bir ortama, hep uzaklara mı gitsin, kendine bir yurt mu arasın, gezsin de gezsin mi? İtin o çok gezen ayakları mimlenir bu sefer. Biri biraz fazla gezdi mi it ayağı yemiş gibi geziyorsun sözü yapıştırılır. Amma da geziyorsun, ne yaptın it ayağı filan mı yedin, ondan mı bulaştı bu gezentilik? İt uzaklarda geze geze zayıflar, bitap düşer. Kemikleri birbirine geçer sanki. Bu kez de zayıflığı göze batar. Bu ne zayıflık böyle. İmirin iti oluverir zayıflıktan. Bir zayıflayan görünce söylenecek söz hazırdır artık “hayır mı imirin itine dönmüşsün!” Yeter der hayvan artık, bırakın benimle uğraşmayı, bana sataşmayı, her halime dalaşmayı! Başlar olanca sesiyle ürümeye isyan edercesine. Bu defa da aldırmayın siz bu ite, it ürür kervan yürür denilir. Ölüsü de sahipsizdir ortalıkta kalması istenmez. Kim sebep olduysa aranır ve it öldürene sürütülür…

Ekim 2024