Tesadüf mü? Düzen mi?

(Goril Koko) Coco, The Gorilla | The Gorilla Foundation

Çoğumuzun başına küçük ya da büyük tesadüfi olaylar gelmiştir. Cebimden madeni parayı çıkarırken elimden kaydı, yere düştü. Döndü, birkaç takla attı, yuvarlandı ve sonunda düz bir zeminde dik bir şekilde durdu. Sıradan insanların, gülüp geçeceği, belki çokta takılmayacağı, bu küçük olay, bende derin bir soruya dönüştü:

Her şey tesadüf olabilir mi?

O an, paranın hareketini şekillendiren kuvvet, doğru ivme, hava koşulları ve zeminin sertliği… Tüm bu etkenler bir araya geldi. Binlerce denemede belki isteyerek yapabilirdim; ama ilk seferde ve bir rastlantısal kaza sonucu olması, tamamen tesadüf.

Tesadüf, inanması zor, açıklanamaz bir bilinmezliktir.

İnsanlık var olduğundan beri hayatın nereden geldiğini, neden burada olduğunu sorgular. Yüzlerce teori, binlerce bilimsel veri… Ama hâlâ “Neden?” sorusuna kesin bir cevap yok. Belki de hayat, doğru zamanda, doğru yerde bir araya gelen birkaç kimyasalın tesadüfi tepkimesiyle başladı. Bu teori çoğumuz için saçma ve mantıksızdır. Ama gerçek ne olursa olsun, bilmediğimiz, kanıtlanmadığı (ipe sapa gelmez, zorlamayla iteklenen kanıtlar değil, elle tutulur kanıtlar olmadığı) sürece bu olasılığı tamamen reddetmek doğru mu?

Evrende gördüğümüz o şaşırtıcı düzen “gezegenlerin yörüngeleri, galaksilerin uyumu, insan bedeninin kusursuz işleyişi, ekosistemin hassas dengesi, kuantum evrenin harmonisi (Tabii kuantum evreni bu konuda biraz tartışılır.)” her şeyin tesadüfen başlaması teorisini zorlaştırıyor elbette. Ama belki de bu “düzen”, sadece bizim algımızın bir yansımasıdır. Daha geniş bir pencereden, örneğin, daha gelişmiş bir varlığın gözünden bakıldığında (öyle bir uzaylı varlığın olduğunu varsayalım), gördüğümüz karmaşadır belki de.

**Peki ya hayatın gerçekten tesadüfen başladığını bir gün kanıtlarsak? **(yine varsayım) Başlangıçta değil, zamanla dünya kaçınılmaz kaosa sürüklenmez mi? İnsanlar inançlarını, düzenlerini, sistemlerini kaybeder; dinler ve ideolojiler çöker. Kaos olur.

Belki de böyle bir gerçeği gizlemek gerekir. Çünkü insana yaşamak için hayali de olsa bir amaç gerekir; bazı insanlar amaç yoksa yolunu kaybeder. Özellikle düşünce kapasitesi sınırlı bireylerde anlam arayışının boş kalması kaosu artırır.

Her şey tesadüf mü? Öyleyse neden yaşıyoruz?

Bir goril, bir gününü nasıl geçirir? Yiyecek arar, dinlenir, etkileşim kurar, çoğalır, hayatta kalmaya çalışır. Kaplan, yengeç, uğur böceği, ahtapot… Her biri kendi basit düzeninde yaşar. Evrim teorisi de (ki artık sadece teori sayılmıyor), biz dahil tüm bu canlıların ortak kökten geldiğini ve aslında onlarla uzaktan da olsa akraba sayılabileceğimizi söyler. Yani evrim teorisi de bu durumu destekler. Beynimizi bir anlığına görmezden geldiğimizde onlardan hiç bir farkımız kalmazdı; yani biz de öyle sayılırız, sadece daha karmaşık araçlarla, daha süslü kelimelerle.

Belki bizim “amaç” dediğimiz şey, evrenin umurunda bile değildir.