Yapay Zekâ ve Etik Kafa Kafaya

Sosyal medya ve ilgili mecralarda çokça duyduğum o sözler: “Yapay Zekâ işimizi elimizden alacak!”, “Yapay Zekâ el gücü değil akıl gücü gerektiren meslekleri bitirecek!”. Hak verdiğim ve veremediğim pek çok nokta var. İnsanoğlu bugüne kadarki teknolojiyle sadece el gücünü taklit edebilir icatlarda bulunurken, aklımızın replikasını oluşturmayı başardı. Birçok iş kolunun yok olmasına sebebiyet vereceği çok açık. Kaçırdığımız nokta şu ki, yeni mesleklerin türeyeceği. Bu meslekler hiç bilmediğimiz, uzaydan gelen meslekler olmayacak. Bugünkü meslek kollarının farklı alanlarda uzmanlaşmış, farklı bir iş rutinine sahip farklı varyantları olacaklar. Önemli olan ileri görüşlü olup kendini sürekli yeni bilgilerle beslemektir.

20. yüzyilda şimdinin bilgisayarlarinin görevini üstlenen bireylerin meslekleri ne kadar yok oldu denilse de fikrimce gelişti ve yenilendi. Buna elbette her işci ayak uyduramadi ve bir ceşit “yapay seçilim” ile mesleki yeterliliklerini takip edemediler. Bu her ne kadar negatif bir söylem gibi görünse de bireyin degil toplumun ihtiyaçlarina göre şekil almasaydik şu anda toplum olarak birçok unsurdan ödün verecektik.

Bütün hukuk sistemini ezberlemiş ve yorumlama yetisi kazanmış yapay zekâ; savcılara, hâkimlere, avukatlara birer tehdit olduğu çok açık ancak bunun ötesine geçebileceğine inanmıyorum. Bir cerrah hassasiyetini taklit edebilen robotik kollara özel yapay zeka entegre edilerek bir cerrahı taklit etmek mümkün. Birçok insanın hayatını robotlara emanet etmeye cesaret edebileceğine de eminim. Burada dikkat edilmesi gereken nokta çok açık: Etik. Şu anda yapay zeka ve robotik şirketleri yarınlar yokmuşçasına icatlar çıkarırken, onları denetleyecek olan, henüz yerine oturmamış yapay zeka etik kanunları kapılarını çalacaktır. Bu kanunlar her coğrafyada farklı uygulanabilir. Önemli olan farklı olmaları değil, kanunların var olmasıdır. Özellikle Avrupa Birliği gibi sosyal ve halkçı bir birliğin sınır tanımaz yapay zeka modellerine ekonomi, sağlık ve eğitim gibi hayati sektörleri emanet edebilmeleri inandırıcı değildir. Bununla ilgili en önemli adımı 2024 yapay zeka düzenlemelerini yayımlayarak attılar. Bu düzenlemeler teknoloji geliştikçe belki 5 yılda bir, belki de her yıl yeniden yazılıp düzenlenecek. Bu düzenlemeleri takip eden bireyler her türlü sektörde başarılı olacakken, bu bireylerden faydalanmayan birçok şirket de yok olmaya mahkûm olacaklardır.

Örnek vermek gerekirse, piyasaya sürülen cerrah robotları etik kurallara aykırı ve bilinçsizce kullanan hastane yetkilileri önemli yaptırımlarla karşı karşıya kalacaklardır. Suçlarından biri hastalık tanısını daha ucuz diye yapay zekâya yaptırıp, gerçek bir uzman doktora danışılmadan tedavi uygulanması olabilir. Hukuk sektöründe insana verilecek cezalar yapay zeka tarafından verilemez. Yalan makinelerindeki kadar olmasa da yapay zekânın da yanılma payı vardır. Bias olarak da adlandırılabilen bu hatalar aynı suçu aynı şartlar altında işleyen kadınlara, erkeklere göre hafif cezalar vermesine sebebiyet verebilir. Saf yapay zeka tarafından görülen davaların, insan ve yapay zekânın işbirliği ile görülen davalardan çok daha fazla celse gerektirmesi işten bile değildir. Ancak bu şekilde belki insanın ve yapay zekânın vereceği kararlar aynı doğrultuda çıkabilir. Buna rağmen hukuku yapay zekâya emanet etmek akıl işi gibi görünmüyor.

El gücünü gerektiren mesleklere yapay zekânın negatif bir etkisinin olmamasını beklemek, sisli bile olmayan havada 1 metre ilerisini görememek gibidir. Şu anda bir web sitesi veya uygulamadan ibaret gördüğümüz yapay zekâyı şu anın şartlarıyla düşünerek bir berberin yerini alamayacağına inanmak mantıklı değildir. Cerrahi işlem yapabilecek kapasitede robotlar üretilebiliyorken saç kesme, tıraş etme görevlerinin yerine getirilemeyeceğine inanılmamalıdır. Cerrahi işlem yapacak robotları etikten ötürü yalnız bırakamazken, berber koltuğuna oturacak bireyin aklının selim olması yeterli olacaktır.