Sömürgecilik; bir devletin kendi toprakları dışında kalan bölgelerde askeri güç ile hakimiyet…

Sömürgecilik

Sömürgecilik; bir devletin kendi toprakları dışında kalan bölgelerde askeri güç ile hakimiyet kurması ve bu topraklarda yaşayan insanlar üzerinde siyasi, kültürel ve ekonomik olarak üstünlük sağlayarak kendi devlet çıkarları için bölgeyi ve insanlarını yağmalamasıdır. Tarih boyunca uygulanan sömürgecilik dönem dönem şekil değiştirmişse dahi günümüzde de devam etmektedir. Sistematik olarak uygulanması ise XVI. yüzyılın başlarına rastlamaktadır. XIX. yüzyıl ortalarında giderek yaygınlaşan sömürge pazarında Avrupalı devletler büyük güç elde etmişlerdir. Avrupa'nın sömürü anlayışı güçlünün egemen olduğu bir yönetim anlayışı iken İslamiyet'i kabul eden coğrafyalarda bunun yanında İslam’ın getirdiği hukuksal zorunlulukta vardır. İslamiyet’in hızlı yayılımı ve Müslümanlar tarafından fethedilen topraklar Avrupalıları oldukça rahatsız etti ve Avrupa Haçlı seferlerini düzenlemeye karar verdi. Amaç sömürülecek bölgelerin yeniden ele geçirilmesi iken papa aracılığıyla bu seferlere dini ideolojiyi de eklemiş oldular. Haçlı seferlerinin başarılı olduğu dönemlerde Güneydoğu Anadolu’dan Filistin’e kadar yayılarak İslam hakimiyeti altındaki toprakları ele geçirdiler.

Coğrafi keşiflerin getirisiyle sömürgecilik faaliyetlerinin iki büyük gücü olan İspanya ve Portekiz 7 Haziran 1494 de Tordesillas Antlaşmasını imzaladı. Bu antlaşma modern sömürgecilik yolunda atılan ilk adım oldu. İspanya Kristof Kolomb öncülüğünde Amerika kıtasını, Portekiz Vasco da Gama öncülüğünde Afrika’nın batı kıyılarından dolaşarak Ümitburnu üzerinden Hindistan'a ulaştı. XVI. yüzyılın başlarından itibaren yaşanan bu süreçte Osmanlı İmparatorluğu Afrika’nın batı sahilleri hariç, Arap yarımadasını sömürgecilik faaliyetlerine karşı korudu. Hindistan ve Endonezya’ yada yardım edildi. Bu savunma XIX. yüzyılın ortalarına kadar devam etti. Amerika kıtasında ise yerlilerin ellerinden kısa zamanda bütün toprakları alındı. Bütün kültür varlıkları tahrip edildi. İnsanlar soykırıma uğradı ve bunun sonucunda ortaya çıkan insan gücü için Batı ve Güney Afrika sahillerinden Hollandalı Fransız ve İngiliz tüccarlar tarafından yüz milyon civarı insan köleleştirilerek kıtaya taşındı.

XVI. yüzyılda büyük sömürge imparatorlukları kuran İspanya ve Portekiz’i İngiltere takip etti. İngiltere XIX. yüzyılın başlarında diğer bütün sömürgeci devletlerin önüne geçti. İngiltere sömürgeleştirme faaliyetlerinde diğer Avrupa devletleri için örnek oldu. Almanya ise sömürgeciliği refah kaynağı olarak ve artan nüfusun başka bölgelere sevki için gerekli görerek Güneybatı Afrika da bulunan Nambiya, Tanzanya ve çevresini, Togo ve Kamerun’u sömürgeleştirdi. Ancak uzak bölgelerdeki sömürgelerin nesiller içinde Almanlıktan uzaklaştırdığı düşüncesiyle Almanya gözünü coğrafi olarak yakın olan Osmanlı topraklarına dikti. Almanya'dan sonra sömürgecilik faaliyetlerine en son katılan devletler Belçika ve İtalya oldu.

Sömürgecilik sisteminde yapılan şehirler, limanlar, hastaneler ve okullar bölgenin asıl sahipleri tarafından kullanımı yasak olan kurumlardı. Avrupa'dan gelen kişilere yerlilerden hastalık bulaşmasını önlemek amacıyla yerlilerin de tedavi hakkı oldu. Eğitim ise işe yarayacağı düşünülen kişilere veriliyordu. Esasında bu bölgelerde yaşayan yerli halklar imha edilmişti. Tarih boyunca kendini farklı uygulamalarla göstermiş olan sömürgecilikte değişmeyen tek olgu her zaman sömüren devletin çıkarlarına hizmet etmesidir. Milli bilinçleri gelişen sömürge halkları girdikleri bağımsızlık mücadelelerini kazanmış ve klasik sömürgeciliğin sonunu getirmiştir. Ancak sömürgecilik klasik anlamda olmasa da hala devam etmektedir. Bunun nedeni ise güçlü ulusların zayıf olanları askeri, siyasi ve ekonomik yönlerden etkilemesi ve kendi çıkarlarına göre yönlendirmesidir.

Haksız yere çile çekenlere tanıklık etmek zorunda kalanların yazgısı, haksızlığın utancını duymaktır…

BARBARLARI BEKLERKEN J. M. COETZEE