4.8 Yıldıza Olan Güven

Asla facts değil just denizin davos zirvesi.

Bu aralar kafamı kurcalayan dev bir çelişki var: Toplum her zaman doğruyu seçmez, peki niye kişisel kararlarım doğru olsun?

Kendi hayatımda neye inandığımı, neyi neden seçtiğimi tam olarak bilmiyorum. Kararlarım rasyonel mi? Ciddi anlamda tartışılır. Dün bir arkadaşımla yürürken nerede yemek yiyeceğimize bile zar zor karar verdim; ortada rasyonel bir süreç yoktu, tamamen anlık kriz yönetimiydi. Peki kendimi bu kadar şaibeli, aklımı bu kadar gelgitli görürken; binlerce şaibeli insanın bir araya gelip oluşturduğu o yüce “toplumun” yanlış bilgileri ayıklayıp doğruyu bulacağına dair o kutsal inancım nereden geliyor?

En basitinden başlayalım. İnternetten bir şey alacağım ya da yeni bir mekâna gideceğim. “Benim zevkim kötüdür, kesin yanlış karar veririm” diyerek kendi irademi anında devre dışı bırakıyorum. Gidip Haritalar’da ya da Trendyol’da on binlerce kişinin oylayıp “4.8 yıldız” verdiği yeri seçiyorum. Bilinçaltım arkadan fısıldıyor: “Bu kadar insan yanılıyor olamaz. Toplum kötüyü elemiştir, bana en doğrusunu sunuyordur.” Kalabalıktan rasyonel bir filtreleme bekliyorum.

Ama sonra o aydınlanmış, gerçeğin bekçisi toplumun yorumlarını okumaya başlıyorum: “Kurye abi bana gülümsedi, 5 yıldız.” “Ürün harika ama kargo poşeti yırtık geldi, 1 yıldız.” “Henüz kullanmadım ama paketleme güzel, 5 yıldız.”

İşte benim mutlak doğruyu bulduğuna inandığım “kolektif zeka” bu. Kendi hayatında son derece irrasyonel, dürtüsel ve çoğu zaman alakasız kriterlerle hareket eden bireylerin toplamının, bir araya gelince sihirli bir şekilde ortak akla dönüşmesini bekliyoruz.

Hadi diyelim ki bu; kargo poşeti, lahmacun siparişi gibi basit tüketim kararları. Peki ya en mahrem, en “bana ait” sandığımız alan? Duygularımız… Duygular bu karar mekanizmasının neresinde duruyor?

Modern dünyada her şey — gerçekten her şey — bizi tetiklemek üzerine kurulu. Devasa bir yankı odasının içindeyiz ve herkes bir şeyin ya muazzam derecede “iyi” ya da korkunç derecede “kötü” olduğunu o kadar çok, o kadar yüksek sesle ve o kadar sürekli tekrar ediyor ki; rasyonel aklımız devreye girmeye fırsat bile bulamadan duygularımız ele geçiriliyor. Kendi özgür irademle üzüldüğümü, kendi ahlaki pusulamla öfkelendiğimi sanıyorum. Halbuki sinir uçlarımla oynanmış, duygularım çoktan hacklenmiş.

Ve işin en rahatsız edici tarafı şu: Duygular manipüle olduğu anda, o çok güvendiğimiz fikirlerimiz, rasyonel sandığımız kararlarımız da sessizce şekil değiştiriyor. Yani aslında sadece ne düşündüğümüz değil, ne hissettiğimiz de bize ait olmayabilir.

Platon’un mağara alegorisindeki gölgeler bugün artık sadece nesneler ya da fikirler değil; bize “hissetmemiz gerektiği” söylenen kurgusal duygular. Mağaranın duvarına devasa bir linç, kurgusal bir mağduriyet ya da yapay bir coşku yansıtılıyor. Milyonlarca insan aynı anda aynı gölgeye bakıp aynı öfkeyi ya da aynı sahte sevinci yaşıyor. Alegorideki gibi biri çıkıp “Arkadaşlar ortada öfkelenecek bir şey yok, bu bir manipülasyon” dese bile kimsenin umurunda olmuyor. Çünkü mesele gerçeği görmek değil.

Çünkü gerçek, manipüle edilmiş duyguların sunduğu o konforlu aidiyet hissinden çok daha soğuk bir yer.

Ve belki de en kritik nokta şu: Biz aslında toplumun doğruyu bulduğuna inanmıyoruz. Biz sadece kalabalıkla aynı anda aynı şeyi hissetmenin verdiği güvene inanıyoruz.

Kararlarımızın ve fikirlerimizin kendi içimizden değil de dışarıdaki o gürültüden doğduğunu kabul etmek yerine, hep beraber duvardaki gölgeye bakıp ağlamak ya da alkışlamak daha kolay geliyor.

Ve galiba en rahatsız edici soru da burada başlıyor: Ben gerçekten ne düşünüyorum… yoksa sadece bana ne düşünmem gerektiği mi iyi öğretilmiş?

Sizi seviyorummmm ❤ yazımı okuduğunuz için teşekkür ederimm :)))