Bir İnsanın Karakterini Belirleyen Şey: Yaşadıkları mı, Yoksa Seçimleri mi?

İnsanı anlamak bazen sandığımızdan daha karmaşık bir mesele. Birinin davranışını yorumlamaya çalışırken çoğu zaman “Daha genç, olgunlaşacak” ya da “Bu yaşta hâlâ böyle davranır mı?” gibi cümlelere sarılırız. Sanki yaş dediğimiz şey, insanın kişiliğini baştan sona açıklıyormuş gibidir. Oysa dikkat ettiğimizde görürüz ki yaş tek başına hiçbir şeyi anlatmaz; çünkü kimi insanlar çok genç yaşta ağır yüklerin altından kalkmak zorunda kalır, kimi ise yıllar boyunca korunaklı bir ortamda büyür. Gerçek karakteri belirleyen ise ne yaş ne de sadece koşullardır; asıl belirleyici, başımıza gelenlerle nasıl başa çıktığımızdır.

Beni en çok etkileyen şeylerden biri şu: Aynı evi, aynı sofrayı, aynı sıkıntıları paylaşan iki kardeş bile birbirinden tamamen farklı insanlar olabilir. Biri içine kapanır, kendini korumak için duvarlar örer; diğeri aynı olaylardan bambaşka anlamlar çıkarıp daha anlayışlı biri haline gelir. İkisinin yaşadıkları aynıdır. Ama seçtikleri yol farklıdır.

Hayat, insana pek çok sahne sunar. Bazısı komik, bazısı acı, bazısı şaşırtıcıdır. Fakat sahnenin nasıl oynanacağını belirleyen, yaşanan olayın kendisi değil; olay karşısında aldığımız tavırdır. Belki bir insanın kalbi kırılmıştır. O kişi buna öfkeyle mi karşılık verecek, yoksa aynı acıyı başkasına yaşatmamak için daha dikkatli biri olmayı mı seçecek? Belki hayal kırıklığı yaşamıştır. Kendini tamamen bırakıp akışa mı teslim edecek, yoksa bunu bir dönüm noktası sayıp kendine yeni bir yol mu çizecek? Bu sorulara verilen cevaplar, yıllar içinde kişinin karakterini sessizce şekillendirir.

Elbette seçim yapma imkânı herkes için eşit değildir. Bazı aileler çocuklarına daha fazla destek sunar; bazılarıysa çocuğunu kendi başına bırakır. Bazıları daha güvenli, daha anlayışlı çevrelerde yetişir; bazıları ise sürekli yargılandığı, sürekli mücadele ettiği bir ortamda büyür. Bu, yaşadıklarımızın seçimlerimizi nasıl etkilediğini gösterir. Yaşadıklarımız karakterimizin üzerine kurulduğu zemini oluşturur. Bu zemin kimi zaman kaygandır, kimi zaman taşlı, kimi zaman da yumuşaktır. Ancak o zeminin üzerinde nasıl yürüyeceğimize biz karar veririz. Karakter tam da bu yürüyüş biçiminde saklıdır.

Hayatın bir döneminde herkes kendi içine şunu fısıldar: “Ben neden böyleyim?” Bazen cevap çocukluğumuzdan gelir, bazen ergenlikte yaşadığımız bir olaydan, bazen çok daha yakın bir zamandan… Genelde insan fark etmeden, karakterini belirleyen anlar küçük ama kritik kararlardır: Öfkeyi mi seçeceğim, sabrı mı? İnsanlara güvenmeyi mi bırakacağım, yoksa onlara bir şans daha mı vereceğim? Kırıldım diye kabuğuma mı çekileceğim, yoksa kırılganlığımı doğru insanlara gösterebilecek kadar güçlü olabilecek miyim?

Bu soruların cevabı çoğu zaman dışarıdan görünmez; kimse bir başkasının zihninin içini bilemez. İnsan, iç sesleriyle baş başa kaldığında karakterinin gerçek yönünü bulur. Ve bu yön, sadece yaşadıklarımızdan doğmaz; yaşadıklarımız karşısında kim olmayı seçtiğimizde ortaya çıkar.

Tüm bunların sonunda şunu söyleyebilirim: İnsanın karakteri, yaşadığı olayların ona vurduğu darbelerle değil, o darbelerden sonra nasıl doğrulduğuyla belli olur. Kimse hayatındaki fırtınaları kontrol edemez: Ne zaman başlayacaklarını, ne kadar süreceklerini, kimi etkileyip kimi etkilemeyeceklerini bilemeyiz. Ama fırtınadan sonra nasıl bir insan olarak yolumuza devam edeceğimize biz karar veririz.

Kimi insanlar fırtına sonrası daha rengârenk olur; kimi daha karanlık. Kimi kırıldığı yerlerden ışık sızdırır; kimi kırıklarını sert kabuklarla kapatır. Aynı olayı yaşayan iki kişiyi birbirinden ayıran şey, tam olarak bu seçimdir.

Yazar: Nilay ATİK

Editör: Rana Sueda ASMA