Kaplumbağa Terbiyecisi Sabrı

Muhtemelen hayatımızın bazı dönemlerinde bazı kelimeleri sıkça kullanırız . O kelimelerden biri “sabır” kelimesidir. Fakat sabır diğerlerine göre bir eğitmen veya doktor gibi bize kritik bir noktaya gelindiğini haber verir. Anlamsızlaştırdığımız durumlar için de zaman zaman “Ya sabır” diyoruz. Hatta dış sesle söylemekle , içinden söylemenin bile farklı anlamları var. Sabretmeden çoğu şey olmuyor fakat sabır etmenin de bir ölçüsü ve süresi olmalı. Dünyanın canlı ve cansız ekosistemleri için de öyle.

Geçen yıllarda şu ilginç tespitim oldu: Türk Dil Kurumu sözlüğünde bizim kültüre aitmiş gibi hissettiğim “sabır” ile ilgili deyim/atasözü aratırsanız çok az olduğunu göreceksiniz. Mevlana / Sadi Şirazı / Yunus Emre ‘ye sahip bir Kadim Anadolu’dan , dervişler ülkesinden akılda kalan veya bugünlere gelen kalıp sayısı bana yeteriz geliyor. Şüphesiz ki “sabır” ile birazdan bahsedeceğimiz kitaplarımız , ders veren hikayelerimiz,Nasreddin Hoca fıkralarımız var ama anlatmak istediğim bugün bile konuşmalarımızda sabırla ilgili deyim/atasözleriyle anlatacak yeterli kalıplar bize miras kalmamış.Bu tür kelimelerin miras kalması meselesi üstünde konuşulması gereken konulardan biri.

Sabır deyince nedense benim aklıma Osman Hamdi Bey’in **“Kaplumbağa Terbiyecisi” tablosu , “Esaretin Bedeli”** filmi , Halide Edib Adıvar’ın “Sinekli Bakkal” romanı geliyor.

Görmüş olduğunuz bu tablonun iki versiyonu var , o nedenle açıklama yapmakta fayda var. Osman Hamdi Bey’in aynı konuda birbirine yakın iki versiyon halinde çalıştığı tablolarından ‘Kaplumbağa Terbiyecisi’nin ilk versiyonu (1906), Pera Müzesi’nde ; ‘Kaplumbağa Terbiyecisi’nin ikinci versiyonu (1907) ise Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi’nin “Türk Resmini İzlemek” kalıcı sergisinde yer alıyor.

Neden önce bu tablonun aklıma geldiğini tablo ile açıklamaya çalışayım.Öncelikle yıllar önce bana hediye edilen bir kitabı önermek istiyorum. Emre Caner’in Kaplumbağa Terbiyecisi üzerine yazdığı kitap, Osman Hamdi Bey’in bu ünlü eserine derin bir perspektif sunuyor.Tabloya dönersek ; tablodaki “terbiyeci” figürü, Osman Hamdi Bey’in kendisinden izler taşıması , kendi hayat hikayesini öğrenmeniz için büyük bir merak ve fırsat noktası yaratıyor.Osman Hamdi Bey biyofigrafisini okuduğunuzda , bu tablo ile bütünleştiğinde bana hak vereceksiniz.Başında kırmızı bir kavuk, elinde ney olan yaşlı bir adamın, beş kaplumbağayı eğitmeye çalıştığını görürüz. Osman Hamdi Bey, toplumda yenilikler yapmak isteyen, ancak engellerle karşılaşan bir aydını yansıtır. Ney ile temsil edilen naif eğitim yöntemi ve kaplumbağaların yavaş hareketleri, değişimin yavaşlığına ve toplumun yeniliklere dirençli doğasına ince bir gönderme yapar.

Tablodaki önemli detay , terbiyecinin elindeki çalgı aleti olan neydir. Ney, sufi müzikte kullanılan ve sabırla çalınması gereken bir enstrümandır. O dönemi anlamlandıran bu ney, eğitimin yavaşlığını ve sabırlı olma zorunluluğunu anlatır. Toplumda değişim isteyen bir kişi, tıpkı ney çalan bir derviş gibi sabırla beklemeli, incelikle ve özveriyle bu değişim için uğraşmalıdır.

Toplumun değişime direnişi, kaplumbağaların ağır ilerleyişiyle sembolize edilir ve terbiyecinin sabrı, bu dönüşüm sürecinin en güçlü aracıdır. Bu tablo bize sabırlı olmanın değişim yaratmada ne kadar önemli olduğunu hatırlatır.

Sabırlı olmanın değişim yaratması , günümüz dünyasında kendi çevreniz,kendi iş yaşamanız,aile hayatınız, geçmiş ve geleceğinizde izler bırakmıştır. Gelecek nesillerde de bu izlerin izi devam edecektir

Dostoyevski , Suç ve Ceza romanında bu temayı işlemiştir. Anımsarsanız Raskolnikov’un vicdan muhasebesi ve değişimi, adeta toplumun içindeki bireyin dönüşümünü simgelemişti. Dostoyevski, sabrın insanın kendini yenileme gücünde nasıl etkili bir araç olduğunu gösterirken, bireysel değişimin toplumun temelini nasıl oluşturduğunu da romanında vurgular.

https://www.canyayinlari.com/suc-ve-ceza-9789750738906

Şu noktayı da kaçırmayalım bence , Sadi Şirazi der ki :

“Sabır, bazen sadece durmak değil, sabırla ilerlemektir.”

Bazen de beklemeyi sabır zannediyoruz.

The Shawshank Redemption (Esaretin Bedeli) (IMDb: 9.3) izlemeyen yoktur. Anımsayın lütfen , Andy Dufresne’nin sabırla nasıl ilerlediğini.

https://www.imdb.com/title/tt0111161/

Bu filmde, Andy Dufresne’in yıllar süren sabrı ve mücadelesi , özgürlüğe ve umuda olan inancının en güçlü araçlarıydı. Sabırla işlenen bir yolculuğun hayatları nasıl etkilediğini görmek için harika bir yapım.

Halide Edib Adıvar’ın Sinekli Bakkal ,Reşat Nuri Güntekin’in Çalıkuşu romanları sabır etmeyi toplumsal hassasiyetiyle işleyen eserlerdir.

Sinekli Bakkal toplumun değişim arzusuyla geleneksel değerlere bağlılığı arasındaki çatışmayı işler. Rabia’nın toplumun beklentilerine rağmen müzikte ilerlemesi ve sabırla kendi yolunu çizmesi, bireysel direncin topluma etkisini gözler önüne serer. Rabia’nın bu mücadelesi, Osman Hamdi Bey’in kaplumbağaları terbiye eden adam , yıllar süren sabrı ve mücadelesiyle Andy Dufresne’nin mücadelesine benzer.

Reşat Nuri Güntekin’in Çalıkuşu romanında Feride’nin karşılaştığı zorluklar ve toplumun onu sürekli sınaması, onun sabrını ve azmini ortaya çıkarır. Feride’nin toplumla olan ilişkisi ve direnci, bireyin sabırla kendi yolunu bulmasının önemini bize hatırlatır.

Kurtuluş savaşımız da , Türkiye Cumhuriyeti 100.yılını kutladığımız bu yıllar da sabrımızın bir yolculuğu değil mi?

Nesiller değiştikçe ve bizler kendi kabuğumuzu kırmadıkça Kaplumbağa Terbiyecisi’yi , Andy Dufresne’yi , Rabia’yı , Feride’yi daha çok anımsayacak ve arayacağız.