5. Wat is kenmerkend aan het huidige politieke systeem?

We hebben allemaal waarschijnlijk weleens met verbazing gekeken naar de wereldkaart. Die rechte lijnen in Afrika, maar ook het reusachtige gebied dat Rusland, Canada, de VS, Brazilië en China bezetten. We zijn eraan gewend geraakt. Sterker nog, we nemen deze wereldkaart als uitgangspunt voor de manier waarop we naar de wereld kijken, voor de manier waarop we over de wereld nadenken en zelfs voor de manier waarop we naar mensen kijken. Fransen zijn chauvinistisch, Duitsers zijn zakelijk, Amerikanen leven hun droom, Chinezen zijn bescheiden, maar wij Nederlanders zijn anders. We zijn tolerant, open en pragmatisch. Althans, zo wordt dat omschreven in onze maatschappijleer boeken.

Terwijl we in stereotypes over onszelf en over anderen praten, weet iedereen dat deze stereotypes weinig zeggen over wie we zijn en wat we doen. Als we naar onszelf kijken, weten we maar al te goed dat we sterk worden beïnvloed door onze omgeving. Stel je voor dat jij of ik in een land waren geboren met een andere nationaliteit: zouden we dan niet een andere taal spreken? Zouden we dan geen andere hobby's hebben? Of andere rolmodellen kennen? Zouden we dan niet compleet anders zijn opgevoed, andere stereotypes gebruiken en een volledig ander wereldbeeld ontwikkelen?

Hoewel de rivaliteit tussen nationaliteiten vaak wordt verklaard door te wijzen op culturele verschillen, wil ik beargumenteren dat onder deze culturele verschillen een sterke politieke grondslag ligt.

Grondbeginselen van het huidige politieke systeem

Aan de basis van deze nationale rivaliteit ligt een van de belangrijke politieke grondbeginselen van ons huidige politieke systeem: de politieke landsgrenzen worden geregeerd door staten die het doel hebben vastgestelde grenzen te bewaken en een dominante cultuur te behouden. Zo is het internationaal recht geëvolueerd sinds de Vrede van Westfalen van 1648. Uit de introductie tot Internationaal Recht van Charlotte Hille interpreteer ik de volgende principes die kenmerkend zijn om ons huidige politieke systeem te beschrijven:

1. De nationale staat heeft het bezit over een begrensd territorium op aarde en de zeggenschap over mensen binnen dit territorium (grondgebied).
2. Nationale volkssoevereiniteit is de basis voor het handelen van de nationale staat (bewoners)
3. Nationale staten zijn onafhankelijke actoren in de internationale rechtsorde met effectief staatsgezag (effectieve regering met geweldsmonopolie).
4. De nationale grondwet wordt erkend door de eigen bevolking en ook door de internationale gemeenschap die is georganiseerd in de Verenigde Naties (erkenning van binnen- en buitenland).

Doordat iedere staat soevereiniteit heeft gekregen, kan deze staat in grote mate beïnvloeden hoe het leven van de mens er in dit territorium uit zou moeten zien. De marketingmachine van de nationale staat draait op volle toeren vanaf het moment dat je ouders je naam opgeven bij het plaatselijke gemeentehuis. Gefeliciteerd, je hebt een Nederlands paspoort. Als je hier een schappelijke naam op hebt staan, dan gaat dit je kansen in dit land vergroten. Je ouders leggen je uit hoe alles werkt, wat goed is, waar je voor moet uitkijken, welke taal we spreken, waar ons land ligt, wie onze helden zijn, welke andere landen bestaan, welke taal zij spreken en ga zo maar door. Ook in het onderwijs en in de media worden continu verhalen verteld die ons blijven bevestigen hoe ons wereldbeeld eruitziet en hoe goed we het hier in Nederland hebben ten opzichte van andere landen.

Als gevolg van deze marketingmachine, gaan we van Nederland houden als ons land en als de plek waar de meeste van onze vrienden en kennissen vandaan komen.

De effecten van de politieke grenzen op culturele polarisering

We houden onvoorwaardelijk van Nederland. Misschien wel op een vergelijkbare manier met de wijze waarop kinderen van Sinterklaas of de Kerstman houden. In het buitenland is dit precies hetzelfde. Mensen praten over nationaliteit alsof dit de bron van hun bestaan is. Het is dan ook moeilijk te geloven dat de grenzen die wij hebben gewoon politiek getrokken grenzen zijn. Erger nog. Het is moeilijk te beseffen dat deze grenzen zijn getrokken in een tijd dat het relatief normaal was om andere volken te plunderen.

We weten het wel. Maar we willen het niet zien. We kunnen bedenken dat we als mens wezenlijk niet zoveel anders zijn dan mensen in het buitenland, maar de marketingmachine vertelt ons iets anders. De Nederlandse vlag — net als iedere andere vlag— is een logo waaraan we ons hele bestaan lijken op te hangen. De Nederlandse staat is een merk met als core business om de vrede en welvaart van Nederlanders te verzorgen — ook al gaat dit ten koste van vrede en welvaart wereldwijd. Hoewel we kunnen bedenken dat deze staat macht en geweld heeft misbruikt om überhaupt te bestaan, vertelt de marketingmachine dat dit net wat anders ligt. De staat heeft het bestaansrecht zogenaamd verdiend, net als alle andere staten die zijn erkend door de internationale status quo.

En deze machine draait ook in het buitenland op volle toeren.

Er ontstaat een verklaarbare cyclus van polarisering tussen mensen met verschillende nationaliteiten. Doordat we een andere taal en gewoontes leren dan mensen in het buitenland, begrijpen we elkaar minder goed en zullen we eerder geneigd zijn om met mensen van onze eigen nationaliteit om te gaan. We vinden het moeilijk om wat diepere gesprekken te voeren of grappen te maken die we in onze vertrouwde omgeving wel maken. Als gevolg kunnen we ons moeilijk binden aan mensen met deze andere gewoontes en zelfs een bepaalde angst ontwikkelen tegen het onbekende. Doordat misverstanden groter worden, creëren we compleet andere wereldbeelden van elkaar. De politieke wereldkaart met al haar zogenaamde nationale culturen zorgt ervoor dat polarisering tussen mensen wordt geïnstitutionaliseerd. Hoewel we in onze geschiedenisboeken lezen dat het koloniale tijdperk is afgelopen, is de realiteit anders.

Een koloniaal politiek systeem

We leven in een wereld met 196 koloniale regeringen, die als doel hebben om de onafhankelijkheid van de eigen kolonie te bewaren en de belangen van de dominante cultuur in de eigen kolonie te verdedigen. Ik vind het opmerkelijk dat de vrijheidsstrijd van volkeren binnen de huidige landsgrenzen vaak wordt vergeten: Catalanen, Oeigoeren, Ashanti, Fante, Uzbeken, Tamils, Koerden, Palestijnen, Abchazen, Tsjetjenen, Maya’s, Azteken, Indianen en ontelbaar veel andere volkeren hebben geen plekje bemachtigd op de huidige wereldkaart. De groeperingen worden niet erkend en soms zelfs gecriminaliseerd alsof zij terroristen zijn.

Dit zegt iets over wat voor een grote invloed politieke besluiten hebben op de wijze waarop wij kijken naar cultuur. Mensen worden misschien niet officieel meer door overzeese gebieden onderdrukt, maar mensen worden nog steeds onderdrukt in hun eigen regio. Wij kennen geen Catalonië, omdat de Spanjaarden deze regio hebben bezet. Wij kennen geen Oeigoeristan, omdat Chinezen deze regio hebben bezet. We kennen geen Ashanti of Fante, omdat deze bevolkingsgroepen door Ghana zijn gekoloniseerd. Zo bezien zou je kunnen stellen dat kolonialisme eigenlijk het fundament is gebleven van ons huidige politieke systeem.

In de 21ste eeuw zien we dat dit op een kenmerkende manier ten koste gaat van de aarde als onze leefomgeving en de welvaart van het grootste aandeel van de wereldbevolking. Ik zou dit boekje niet schrijven als ik me daar geen zorgen om zou maken. Ik vind dit polariserend politieke systeem treurig, omdat we diep van binnen hetzelfde zijn. Als we los van nationaliteit eens zouden beseffen hoe ongelooflijk hard wij mensen elkaar wereldwijd nodig zullen hebben om mondiale uitdagingen aan te pakken, zouden we veel kunnen veranderen.