Gübre piyasalarının şoklara karşı dayanıklılığının anlaşılması

Azot bazlı gübrelerin başlıca tarımsal kullanıcıları, üreticileri ve tüccarları, 2019–2021

Verim üzerinde doğrudan etkileri olan gübre uygulamalarını belirleyen gübre piyasalarının gıda sistemleri, ekonomik istikrar ve çevre üzerinde geniş kapsamlı etkileri vardır. Yüksek konsantrasyona sahip olmaları ve enerji piyasalarıyla yakından bağlantılı olmaları, onları şoklara ve arz kesintilerine karşı çok hassas hale getirmektedir.

Gübre fiyatlarında 2021 ve 2022 yıllarında yaşanan dramatik artış, arz ve satın alınabilirlik konusunda önemli endişelere yol açmış ve ülkeleri piyasa direncini artırmak için yeni politikaları gözden geçirmeye veya uygulamaya sevk etmiştir.

Bu piyasa belirsizliğine yanıt olarak, dünya çapında hükümetler uzun vadeli gübre kullanım planlarını ayarladılar veya arzı güvence altına almak ve maliyetleri yönetmek için yeni önlemler aldılar. Ancak, bu değişiklikler genellikle mevcut politikalar üzerine inşa edilmekte veya genişletilmekte, bu da mevcut manzaranın net bir şekilde anlaşılmasını zorlaştırmaktadır.

Besin içeriğine göre ilk 3, ilk 5, ilk 10 ve ilk 20 ülkenin mineral gübrelerin toplam ihracatına ve toplam ithalatına katkısı, 2019–2021

Jones ve Deuss (2024) tarafından hazırlanan yakın tarihli bir OECD politika belgesi, 2021'den bu yana uygulamaya konulan çeşitli gübre politikalarını gözden geçirmekte ve gübre kullanımına yönelik uzun vadeli hedefleri sınıflandıran ve ardından bu hedeflere ulaşmak için uygulanan politika önlemlerini belirleyen bir envanter ve analiz çerçevesi sunmaktadır.

Tarihsel olarak gübre politikaları, hükümetlerin çiftçilere ve üreticilere imtiyazlı krediler, doğrudan hibeler ve vergi imtiyazları yoluyla mali teşvikler sağlamasıyla mineral gübre kullanımını desteklemeyi amaçlamıştır.

2020 ve 2022 yılları arasında, OECD Destek Tahmini (PSE) veri tabanı kapsamındaki ekonomilerde gübre kullanımı için tarımsal üreticilere yönelik ortalama yıllık toplam destek değerinin 27,1 milyar ABD doları olduğu tahmin edilmektedir.

Bu rakam, 2015–2019 döneminde sağlanan desteğin neredeyse iki katıdır ve küresel üretici desteğinin toplam değerinin yüzde 6'sını ve tarıma yönelik toplam bütçe desteğinin yüzde 9'unu temsil etmektedir.

Seçili ülkelerde tarımsal gübre kullanımına yönelik üretici desteği, 2000–2022

Yüksek ithalat bağımlılığı nedeniyle gübre tarifeleri genellikle düşük olsa da, bazı büyük gübre ihracatçısı ülkeler yasaklar, kotalar ve vergiler de dahil olmak üzere ihracat kısıtlamaları getirmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu, Türkiye ve Ukrayna gibi ülkeler bu önlemleri iç arzı korumak için kullanmıştır, ancak bu kısıtlamalar genellikle şeffaflıktan yoksundur ve sık sık değişikliğe tabidir, bu da küresel gübre piyasalarına daha fazla istikrarsızlık katmaktadır.

Bu zorluklara yanıt olarak, bazı ülkeler politikalarını mineral gübreleri desteklemekten uzaklaştırmakta ve organik alternatifleri giderek daha fazla teşvik etmektedir. Bu politikalar arasında çiftçilerin organik gübrelerin daha yüksek maliyetlerini karşılamalarına yardımcı olmak için bütçe desteği, mineral gübre kullanımını sınırlayan düzenlemeler ve gübre kullanımının verimliliğini artırmayı amaçlayan araştırma ve yayım programlarına yapılan yatırımların artırılması yer almaktadır.

Mevcut gübre politikaları yeterince şeffaf değildir ve çoğu zaman piyasa belirsizliğini artıracak şekilde çelişmektedir. OECD tarafından bu raporda geliştirilen çerçeve, politikaların etkinliği, mahsul verimi ve çevresel sonuçlar üzerindeki etkilerinin gelecekteki analizi için bir temel oluşturmakta ve ülkelerdeki politika uyumsuzluğunun belirlenmesine ve düzenlenmesine yardımcı olabilmektedir. Sonuç olarak, daha tutarlı ve şeffaf politikalar, piyasa belirsizliğini azaltmak ve gübre kullanımında uzun vadeli sürdürülebilirliği sağlamak için gereklidir. / **Kaynak**