Başbakanın Doğuşu

Başbakanın doğuşu, İngilizce bilmeyen bir İngiltere Kralı sayesinde olmuştur.

by: Costalonga

Bu ilginç olayı anlamlandırabilmek için 1689 yılına gitmemiz gerekiyor. Bill of Rights olarak bilinen Haklar Bildirgesi’ne göre kral; kanun çıkarmak, vergi koymak gibi doğrudan yönetimi etkileyecek aksiyonlar için parlamentonun onayına ihtiyaç duyuyordu. Bu sebeple atacak bakanlar parlamentonun destekleyeceği kişilerden olmalıydı. Krallar ancak bu dengeyi sağlayarak bakanlarını belirleyebiliyorlardı. Eğer bu dengeyi sağlayamazlarsa parlamento tepkisini gösterebiliyor, bütçeyi dahi onaylamayabiliyordu. Tüm bunlar bir yana kralın aynı zamanda bakanlarıyla da iyi geçinmesi gerekiyordu. Artık bakanlar parlamentonun desteğine sahiplerdi.

I. George (Büyük Britanya Kralı)

Kral, kabine toplantılarına katılır ve bu toplantılara başkanlık ederdi. Fakat 1714’yılına geldiğimizde bir Alman Prensi olan Hannover Hanedanı’ndan I. George tahta geçti. 54 yaşında olan yeni kral İngilizce bilmiyordu ve öğrenmeyi de gereksiz görüyordu. Zamanla kabine toplantılarına katılmayan kral, kabinede verilen kararların raporunu alıyordu. Tabii bu durum kabinenin giderek kraldan bağımsız hale gelmesine ve ülkeyi yöneten ayrı bir organ olmasına sebebiyet vermeye başlamıştı. Yavaş yavaş Krallık Cumhurbaşkanlığına, Kabine de Başbakanıyla beraber günümüzdeki gibi bir bakanlar kuruluna dönüşmeye başlıyordu. Başbakan demişken; Krala raporları götüren kabine üyesi bakan, Kral I. George’ a Latince kabine raporunu sunuyordu. Düzenli olarak raporları aynı bakanının götürmesi sonucunda raporları götüren bakan diğer bakanlardan ayrılarak Başbakan olarak anılmaya başlandı. Böylece ilk Başbakan olarak Robert Walpole’ın adı tarihe geçti.

Robert Walpole (Büyük Britanya Başbakanı)

Neden sonraki Krallar/Kraliçeler gücü tekrar ellerine almak için Başbakanı devredışı bırak(a)madılar?

I . George 1727 yılında felç geçirerek öldü ve yerine oğlu II. George (1727–1760) geçti. Babasının izini takip ederek o da kabine toplantılarına katılmadı ve Başbakandan rapor almaya devam etti. Bu devran böyle gitmez dediğinizi duyar gibiyim. Otoriter bir kral olmak isteyen III. George (1760–1820) akıl sağlığını kaybetmemiş olsaydı belki bu durum değişebilirdi. Ya da IV. George (1820–1830) oldukça tembel ve skandallarla dolu hayatı olan bir kral olmasaydı. IV. George’un yerine geçen kardeşi IV. William (1830–1837) bu değişikliği yapabilecek yeterli beceri ve donanıma sahip değildi. Onun yerine geçen kuzini Victoria (1837–1901) ise daha 18 yaşında çok genç bir kraliçeydi. Unutmayalım ki 1721’ de oluşan Başbakanlık makamı artık 100 yılı aşkındır oturmuş bir sistemin parçası haline gelmiştir. Artık gücü tekrar ele almak için çok geçti…

Böylece Başbakanlık tarihin türlü rastlantı ve oyunları ile kalıcı hale gelmiş, Parlamenter Sistem’in en ayırıcı özelliğine bürünmüştür. Bugün bir ülkenin adını sıkça duyduğunuz lideri o ülkenin Başbakanı ise çok büyük bir olasılıkla o ülkenin yönetim biçimi Parlamenter Sistem’dir.

Kaynakça;

***Kemal Gözler, Anayasa Hukukunun Genel Teorisi, Bursa, Ekin, 2010, Cilt I, s.587–619.***

[embed]Robert Walpole — Vikipedi Robert Walpole (d. 26 Ağustos 1676, Norfolk — ö. 18 Mart 1745, Londra), Britanyalı devlet adamı. Genellikle ilk Büyük…tr.wikipedia.org

[embed]I. George (Büyük Britanya kralı) — Vikipedi hiçbir kaynak içermemektedir. güvenilir kaynaklar ekleyerek madde içeriğinin geliştirilmesine yardımcı olun. Kaynaksız…tr.wikipedia.org