Başkalarının Tatiline Bakarak Kendi Hayatımızı Ölçmeye Ne Zaman Başladık?

Yaz aylarında sosyal medyanın dili değişir.

Kış boyunca toplantı odalarından, kahve bardaklarından, masa başı yoğunluklarından ve yetişmesi gereken işlerden oluşan dijital akış; bir anda deniz manzaralarına, gün batımlarına, uçak camlarına, otel odalarına ve uzun kahvaltı sofralarına bırakır yerini.

Telefon ekranını birkaç dakika aşağı kaydırmanız yeterlidir.

Bir arkadaşınız Ege kıyısındadır. Bir başkası yurt dışındadır. Biri denize karşı kahvesini içmektedir. Bir diğeri “nihayet biraz nefes” diyerek tatil fotoğrafı paylaşmıştır.

İlk bakışta bunlar yalnızca tatil fotoğraflarıdır.

İnsanların dinlenme anlarıdır. Güzel zamanlarıdır. Kendilerine ayırdıkları kısa molalardır.

Fakat modern hayatın garip tarafı şudur: Bir süre sonra başkasının fotoğrafına yalnızca fotoğraf olarak bakmayız. Kendi hayatımızı da o fotoğrafın karşısına koymaya başlarız.

“Ben neden orada değilim?”

“Ben neden böyle yaşayamıyorum?”

“Ben neyi eksik yaptım?”

“Benim hayatım neden bu kadar sıradan?”

Belki de sosyal medyanın en görünmez etkilerinden biri tam olarak burada başlar.

İnsanlara yalnızca başkalarının hayatını göstermez. Aynı zamanda kendi hayatlarına dışarıdan bakmayı da öğretir.

Ve insan kendi hayatına sürekli dışarıdan bakmaya başladığında, yaşadığı hayat ile göstermesi gerektiğini düşündüğü hayat arasındaki mesafe büyümeye başlar.

Eskiden tatil, çoğu insan için dinlenmek anlamına gelirdi. Biraz uzaklaşmak, şehrin gürültüsünden çıkmak, gündelik yükleri birkaç günlüğüne askıya almak…

Bugün ise tatil, çoğu zaman yalnızca dinlenme alanı değil; aynı zamanda bir görünürlük alanıdır.

Nereye gidildiği, nerede kalındığı, ne yenildiği, hangi kahvenin içildiği, hangi manzaranın karşısında oturulduğu da sosyal dolaşıma girer. Böylece tatil yalnızca yaşanan bir şey olmaktan çıkar; gösterilen, düzenlenen ve başkalarının bakışına açılan bir deneyime dönüşür.

Bu dönüşüm yalnızca sosyal medya meselesi değildir.

Daha derinde duran bir şey vardır.

Modern hayat, insanlara uzun süredir yalnızca ihtiyaçlar üretmiyor. Eksiklik hissi de üretiyor.

Daha iyi bir ev, daha iyi bir telefon, daha iyi bir tatil, daha iyi bir semt, daha iyi bir kariyer, daha iyi bir hayat…

Bu “daha iyi” fikri ilk bakışta masum görünür. Çünkü kim daha iyi yaşamak istemez?

Fakat bir noktadan sonra insan gerçekten daha iyi bir hayat mı istediğini, yoksa daha eksik görünmemek için mi çabaladığını ayırt etmekte zorlanır.

İşte mesele tam olarak burada karmaşıklaşır.

Çünkü başkasının tatiline bakarken çoğu zaman yalnızca bir denize, bir masaya, bir otele ya da bir manzaraya bakmayız.

Kendi sınıfsal konumumuza bakarız.

Kendi kazancımıza bakarız.

Kendi seçimlerimize bakarız.

Kendi hayatımızın dışarıdan nasıl göründüğüne bakarız.

Böylece sosyal medya, farkında olmadan sessiz bir ölçüm alanına dönüşür.

Kim daha iyi yaşıyor?

Kim daha güzel yerlerde?

Kim daha rahat?

Kim daha mutlu?

Kim daha görünür?

İnsan bir süre sonra kendi hayatını yaşamak yerine, kendi hayatının başkalarının hayatları karşısındaki değerini ölçmeye başlar.

Bunun en yorucu tarafı ise şudur: Karşılaştırdığımız şey çoğu zaman gerçek hayat değildir.

Bir vitrindir.

Kimse sabah uyandığında içindeki huzursuzluğu paylaşmaz. Kimse borçlarını göstermez. Kimse tatil fotoğrafından hemen önce yaşadığı tartışmayı anlatmaz. Kimse işini kaybetme korkusunu deniz manzarasının altına yazmaz. Kimse kendisini yetersiz hissettiği anları aynı estetikle dolaşıma sokmaz.

Biz çoğu zaman başkasının vitrinine bakar, kendi hayatımızın deposunu onunla karşılaştırırız.

Bu yüzden başkasının hayatı bize daha düzenli, daha mutlu, daha tamamlanmış görünür.

Kendi hayatımız ise eksik, dağınık ve yetişmemiş gibi gelir.

Oysa belki de mesele gerçekten o tatili yapamamak değildir.

Belki mesele, o tatili yapamamanın bizde yarattığı anlamdır.

Çünkü modern insan için birçok şey artık yalnızca kendisi değildir.

Tatil yalnızca tatil değildir. Telefon yalnızca telefon değildir. Kahve yalnızca kahve değildir. Semt yalnızca semt değildir. Kariyer yalnızca kariyer değildir.

Hepsi birer sosyal işarete dönüşmüştür.

İnsanın nerede durduğunu, ne kadar ilerlediğini, ne kadar “başarmış” göründüğünü gösteren küçük işaretler…

Tam da bu yüzden bazı insanlar yaz aylarında yalnızca çalışmaktan değil, başkalarının dinlenmesine bakmaktan da yorulur.

Çünkü kendisini sürekli bir karşılaştırma alanının içinde bulur.

Bir yandan kendi hayatını yaşamaya çalışır, diğer yandan başkalarının hayatına bakarak kendi hayatının yeterli olup olmadığını ölçer.

Bu, görünmez ama çok gerçek bir yorgunluktur.

İnsanın yalnızca bedenini değil, kendisiyle kurduğu ilişkiyi de yorar.

Belki de bugün sormamız gereken soru şudur:

Gerçekten o hayatı mı istiyoruz?

Yoksa yalnızca o hayatın gerisinde kalmış gibi görünmekten mi korkuyoruz?

Çünkü bazen insanın en büyük arzusu, sahip olmak istediği şeyden çok, eksik görünmemek olabilir.

Ve modern hayatın en sessiz tuzaklarından biri de budur.

İnsana ne istediğini değil, ne istemesi gerektiğini düşündürmesi.