Çocukları Yarıştırarak mı Yetiştirerek mi Başarıya Ulaşırız? İskandinav Ülkelerinden Öğrenebileceklerimiz

Bir toplumun başarısını yalnızca sınav sonuçlarıyla mı ölçmeliyiz?

Yoksa insanların ne kadar mutlu, özgüvenli ve kendileri olabildikleriyle mi?

İskandinav ülkeleri üzerine yapılan birçok tartışmada dikkatimi çeken ortak bir nokta var:

Çocuklar ve gençler sürekli birbirleriyle yarıştırılmıyor.

Bu, “Hiç rekabet yok.” ya da “Kimse çalışmıyor.” anlamına gelmiyor.

Ama rekabet, insanların kimliğinin merkezine yerleştirilmiyor.

Photo by Robert Collins on Unsplash

Sürekli kıyaslanan çocuklar

Türkiye gibi birçok ülkede çocukların daha küçük yaşlardan itibaren duyduğu cümleler birbirine çok benzer:

“Komşunun çocuğu kaç puan aldı?”

“Kuzenin tıp kazandı.”

“Ablan senden daha başarılıydı.”

“Sen neden onun gibi değilsin?”

Bu cümleler bazen motive etmek amacıyla söyleniyor olabilir.

Ama çoğu zaman çocukta şu düşünceyi oluşturuyor:

“Ben olduğum hâlimle yeterli değilim.”

Bir süre sonra başarı öğrenmenin değil, değer görmenin şartı hâline geliyor.

Sınav sadece sınav olmaktan çıkıyor

Özellikle üniversiteye giriş sınavlarının çok belirleyici olduğu ülkelerde gençler büyük bir baskı hissedebiliyor.

Sınav sonucu yalnızca akademik bir değerlendirme olmaktan çıkıyor.

Ailenin beklentisi…

Akrabaların yorumları…

Komşuların soruları…

Sosyal medyadaki karşılaştırmalar…

Hepsi tek bir puanın üzerine yükleniyor.

Bu durum bazı gençlerde yoğun kaygıya, tükenmişliğe ve ciddi psikolojik sorunlara yol açabiliyor. Bu nedenle birçok ülkede öğrencilerin ruh sağlığını koruyacak eğitim politikaları ve psikolojik destek hizmetleri üzerine daha fazla duruluyor.

Herkes aynı olmak zorunda değil

İskandinav eğitim anlayışına dair sıkça öne çıkan fikirlerden biri şu:

Her çocuğun güçlü olduğu alan farklı olabilir.

Biri matematikte başarılıdır.

Diğeri müzikte.

Bir başkası sporda.

Bir diğeri tasarımda veya el becerilerinde.

Toplumun görevi herkesi aynı kalıba sokmak değil, potansiyelini geliştirebileceği alanı bulmasına yardımcı olmaktır.

Kıyaslamak gerçekten motive ediyor mu?

Kıyaslama kısa vadede bazı insanları daha çok çalıştırabilir.

Fakat uzun vadede şu duyguları da besleyebilir:

• Yetersizlik hissi.
• Kıskançlık.
• Özgüven kaybı.
• Başarısızlık korkusu.
• Sürekli başkalarının onayını arama.

Bir çocuk kendi gelişimine odaklanmak yerine sürekli başkalarının gerisinde kalmaktan korkuyorsa, öğrenmenin keyfi de azalabilir.

Başarı yalnızca puan değildir

Hayatta başarılı olmak;

İyi iletişim kurabilmek,

Empati geliştirebilmek,

Sorun çözebilmek,

Merak duygusunu koruyabilmek,

Üretebilmek,

Mutlu olabilmek,

Sağlıklı ilişkiler kurabilmek gibi pek çok beceriyi de içerir.

Bunların hiçbiri tek bir sınav puanıyla ölçülemez.

Çocukların en çok ihtiyaç duyduğu şey

Belki de çocukların duyması gereken cümle şudur:

“Başkası gibi olmanı istemiyorum. Kendinin en iyi hâline ulaşmanı istiyorum.”

Bu cümle rekabeti tamamen ortadan kaldırmaz.

Ama başarıyı başkalarını geçmek yerine, kendi gelişimi üzerinden tanımlar.

Son söz

Her ülkenin eğitim sistemi, kültürü ve karşılaştığı sorunlar farklıdır. Hiçbir model kusursuz değildir.

Ancak şunu düşünmeye değer:

Çocukları sürekli birbirleriyle kıyaslayarak mı daha iyi yetiştiriyoruz, yoksa onların bireysel yeteneklerini keşfetmelerine fırsat vererek mi?

Belki de gerçek başarı, en yüksek puanı alan toplumu oluşturmak değil; kendini değerli hisseden, merak etmeye devam eden ve kendi potansiyelini gerçekleştirebilen bireyler yetiştirebilmektir.