Sosyalizm’i Bitiren Konser — Monsters of Rock 1991
Hem Sovyetler hem de dünya tarihinin en kalabalık, en büyük rock/metal konseri ve Sovyetler Birliği’nin son günleri
Sosyalizm’i Bitiren Konser — Monsters of Rock 1991
Hem Sovyetler hem de dünya tarihinin en kalabalık, en büyük rock/metal konseri ve Sovyetler Birliği’nin son günleri
“Sosyalizm’i bitiren konser” olarak da anılır 1991'de Moskova’da düzenlenen Monsters of Rock etkinliği…
Müzik tarihinin en önemli ve kalabalık konserlerinden birisi olan bu konser, 500.000’den fazla kişinin katılımıyla 28 Eylül 1991’de Moskova’da gerçekleşti.
Bu, müzik tarihinin en önemli konserlerinden biri olmakla beraber o gün orada sahne almış olan Pantera, Metallica ve AC/DC gibi gruplar için de kariyerlerinin en kalabalık konseriydi.
Monsters of Rock Nedir?
Monsters of Rock, 1980 yılında Birleşik Krallık’ta yapılmaya başlanan bir rock/metal müzik festivaliydi. Prestijli ve büyük bir organizasyon olması sebebiyle büyük bir kitleyi kendisine çekiyordu. Bu durum ilk senelerde sadece Birleşik Krallık bazında düzenlenen bu organizasyonun başka ülkelerde de düzenlenmesini sağladı.
1988 yılındaki Monsters of Rock etkinliğine 107 bin kişi katılmış ve o dönemin yükselen grubu Guns N’ Roses konseri esnasında kalabalık arasındaki 2 kişi hayatını kaybetmişti. Bu ölümlerin sebebi kalabalığın kontrol edilemez büyüklüğü ve konser sırasındaki izdiham olarak görülse de organizatörler bunun hava koşulları yüzünden oluşan çamurlu ve kaygan konser alanından kaynaklı olduğunu öne sürmüştü.
Bu olayın ertesi senesi Monsters of Rock düzenlenmedi, bunun yerine Moskova’da “Moskova Müzik ve Barış Festivali” düzenlendi. Bu konser Sovyetler Birliği’ndeki sistemin değiştiğinin en belirgin göstergelerinden biriydi. Bu organizasyon bünyesinde 6 Rus grubun yanında bir sürü Amerikan ve Avrupalı dev rock/metal grubu Moskova’da sahne aldı. Bon Jovi, Ozzy Osbourne, Mötley Crüe, Scorpions, Skid Row gibi efsanevi isimler bunlardan bazılarıydı.
Müzik ve Barış Festivali, Sovyetler Birliği’nde düzenlenmiş ilk rock/metal konseriydi ve medyada “Doğu ile Batı bloğu arasındaki buzların eritildiği konser” olarak lanse edilmişti.
Moskova Müzik ve Barış Festivali kasedinin kapağı. (Kaynak)
Bu konserden 2 yıl sonra Monsters of Rock kapsamında yine Moskova’da çok daha büyük bir konser gerçekleştirilecekti. 80’lerin sonuna doğru Sovyetler Birliği’nde artan iç gerilimler 1991 senesine gelindiğinde zirve noktasına ulaşacak, bunların yansıması 1991 Monsters of Rock konserinde açıkça görülecekti.
1991 Monsters of Rock Moskova Konserinin Arka Planı
1991 yılının Ağustos ayında gerçekleşen darbe girişimi Sovyetler Birliği’nde büyük kargaşaya yol açtı. 1990 senesinde göreve gelen Gorbaçov’un izlediği politikaları doğru bulmayan birtakım Sovyet yetkililerinin başlattığı bu darbe girişimi 3 gün sürmüş ve Boris Yeltsin’in hem orduyu hem de halkı Beyaz Saray’ı korumaya çağırmasının sonucunda başarısızlığa uğratılmıştı.
Baskıcı rejimden sıkılan halk, Gorbaçov’un yanlış hamlelerine rağmen eski düzene dönmek istemiyor, mevcut durumu benimsiyordu.
Darbenin ardınan, girişimin bastırılması ve engellenmesini kutlamak adına Moskova’da konserler düzenlenmeye karar verildi. Halk ve ordu iradesinin bir başarısı olarak kabul ediliyordu bu durum.
Aynı dönemde başta Amerikalılar olmak üzere, Amerikalı ve Avrupalı bazı büyük sanatçılar (Rolling Stones, Bob Dylan, U2, Ringo Star vb.) gruplar Sovyetler Birliği’nden müzik yazarları ve organizatörlerle iletişime geçip Boris Yeltsin’e olan desteklerini iletmiş ve yaşanan darbe girişimine karşı durduklarını söyleyerek, Moskova’da bir konser için anlaşmışlardı.
Bu büyük isimlerin de içinde olduğu 11 grupluk bir kadro “Ulusal Özgürlük Festivali” adı altında başarıyla bastırılan darbeyi kutlamak için Moskova’ya gelecekti. Fakat Eylül ayının ortasına gelindiğinde bazı sebeplerden ötürü bu organizasyon iptal edildi. Gerekçe olarak sanatçı kadrosunun önceden sızdırılması ve birtakım politik sebepler öne sürüldü. Bu olaya dair bir açıklamayı Rusya’nın Kommersant gazetesinin 16 Eylül 1991 tarihli bir haberinden okuyabilirsiniz.
https://www.kommersant.ru/doc/835?
Bu konserin iptal olmasına karşın başka bir tarafta yine darbenin başarıyla bastırılmasını kutlamak amacıyla planlanan bir etkinlik vardı. BIZ Enterprises şirketinin yöneticisi olan Boris Zosimov ve yardımcısı Eduard Ratnikov darbe girişiminden hemen sonra büyük bir konser düzenlemiş ve televizyondan yayınlamışlardı. Ama ikilinin aklında bir proje daha vardı ki o da büyük bir rock/metal konseriydi.
Monsters of Rock organizasyonu o sene turneye çıkmış, belli bir kadro ile Avrupa’nın belli başlı ülkelerinde konserler düzenliyordu. Monsters of Rock’ın organizasyonunu üstlenen Time Warner şirketi Zosimov ve Ratnikov ile iletişime geçti. O seneki turnenin son ayağı Moskova’da yapmak isteniyordu.
Bu iş için Zosimov ve Ratnikov’a hem Yeltsin hem de Time Warner yönetimiyle tanışıklığı olan Amerikalı bir diplomat ve işadamı olan Tristan Dale ulaştı.
Dale, Zosimov ve Ratnikov ile ilk defa Zosimov’un doğum günü partisinde görüştü. Ratnikov şöyle anlatıyor:
Time Warner’ın merkez ofisinden bir talep aldığını söyledi. Time Warner’ın özgürlük ve demokrasiyi savunan Sovyet gençlerine adamayı karar verdiği “Monsters of Rock” konserinin organizasyonuyla ilgili tüm iç sorunları çözebilecek bir organizatöre ihtiyacı varmış. Ne hediye ama, Time Warner bu konuda bir film yapmak ve ardından kendi kanallarında yayınlamak istiyordu.
Zosimov ve Ratnikov bu teklifi kabul ettiler. Bu görüşmeden yalnızca birkaç gün sonra, 7 Eylül’de, dönemin en popüler ve önde gelen menajerlerinden biri olan Jake Berry Moskova’ya geldi. Konserin kadrosu ve yerinin kararlaştırılması gerekiyordu.
Eduard Ratnikov ve Boris Zosimov
Formatı ve daha da önemlisi mekânı onaylamak için Zosimov’un Moskova Belediye Başkan Yardımcısı Yuri Luzhkov ile görüşmesi gerekiyordu. Film yıldızı ve Tsvetnoi Bulvarı’ndaki Moskova Sirki yönetmeni Yuri Nikulin bu görüşmenin ayarlanmasına yardımcı oldu.
Konser hakkında Zosimov daha sonra verdiği bir röportajda şöyle diyor:
Herkes benimle dalga geçti. “Belki 100 kişi senin rockçılarını görmeye gelir” dendi. Belediye Başkan Yardımcısı Luzhkov ile iyi bir ilişkisi olduğunu bildiğim Yuri Nikulin ile konuştum ve onu toplantıya getirdim. Nikulin, ‘Bırakın gençler biraz eğlensin’ diye konuştu. Luzhkov bana, “Boris, sana bu etkinliğe 200’den fazla kişinin gelmeyeceğini garanti ediyorum” dedi. Ben de “100.000’den fazla insanın orada olacağını garanti ediyorum” diye cevap verdim!
Bu süreçte Zosimov hükümetten de yardım istedi. Ratnikov o adımları şöyle anlatıyor:
Tüm kararlar en tepede alındı. Zosimov bana Beyaz Saray’dan Başbakan Ivan Silayev’in antetli kağıdına yazılmış sihirli bir kağıt verdi ve belgenin sahibiyle her konuda tam işbirliği yapılmasını talep etti. Bu belge onun her türlü sorunu çözmesini sağladı — hatta müzisyenler, menajerler ve teknisyenler için 300 vizenin yıldırım hızıyla onaylanmasını bile sağladı.
En sonunda Tushino Havaalanı konser için uygun bulundu ve karar verildi. Ratnikov şöyle anlatıyor:
Tushino seçeneği Rock City dergisinin editörü arkadaşım Seryoga Trofimov tarafından önerildi. Jake Berry ve ben oraya gittik, askeri bir araç ile havaalanının etrafında dolaştık ve uygun olduğunu fark ettik.
Sonrasında ise iş başladı, demir ve ekipman taşıyan kamyonlar gelmeye başladı, yapılacak bir ton iş vardı ama her şey çok hızlı bir şekilde yapıldı. Proje merkezi Radisson Slavyanskaya Oteli’nin konferans salonundaydı, ben Rus temsilcisiydim ve iletişimden sorumluydum. Tamamen hazırlanmamız üç hafta sürdü.
İnanılmaz miktarda ekipman getirdiler, her şeyi inşa edebilmek için günlerce uyumadılar — onlara McDonald’s’tan yemek aldığımı hatırlıyorum.
Genelde 6 ay gibi bir süre alan bu tür organizasyon işlerinin 3 haftada bitirilmesi muazzam bir olaydı.
Konser Kadrosu
Monsters of Rock, 1991 yılında AC/DC, Metallica, Queensryche gibi isimleri barındırıyordu. Fakat Moskova konserine bazı gruplar gelememiş, onun yerine Zosimov ve Ratnikov’un istediği farklı birkaç grup daha etkinliğe eklendi.
Normalde organizasyona dahil olan Queensryche, üyelerinden birinin çocuk sahibi olması sebebiyle Moskova’ya gelememişti. Metallica ve AC/DC’nin yanına eklenecek gruplara ilk olarak Time Warner’ın sahibi Mark Ross Van Halen’ı önerdi. Dönemin en büyük rock gruplarından biriydi ama Rusya’da pek bilinmiyorlardı. Ratnikov ise Pantera’yı önerdi. Belçika’da bir Judas Priest konserine grupla röportaj yapmak için giden Ratnikov, orada Judas Priest’in gitaristi Glenn Tipton sayesinde o konserde Judas Priest’in ön grupluğunu yapan Pantera ile tanışmıştı. Kuliste geçirilen birkaç saatin sonunda çok iyi dost olmuşlardı.
Mark Ross büyük bir Pantera hayranıydı ve Ratnikov bunu önerince hemen kabul etti. O sırada yeni albümleri Vulgar Display of Power’ı henüz bitirmiş olan Pantera direkt kabul etti ve Moskova’ya geldi. Ratnikov onların en cana yakın grup olduğunu, herkesden önce gelip en son ayrıldıklarını söylüyor.
AC/DC, Metallica ve Pantera üçlüsüne ise son olarak bir diğer Amerikan rock grubu olan Black Crowe ve Rus grup EST dahil edildi. Bu şekilde konserin nihai kadrosu belli olmuş oldu.
Kaynak
Konsere Dair
Geldik en önemli kısma. 28 Eylül 1991 günü Tushino Havalimanı’nda gerçekleşen bu konsere katılan kişi sayısı akılalmaz boyuttaydı. Ücretsiz olarak düzenlenen bu konsere katılan kişi sayısı hakkında birden fazla veri var. Bunlardan ilki ve görece daha güveniliri konserden bir sene sonra 1992’de yayınlanan, konserin kaydından oluşan kasetin arkasında yazan 500.000 sayısıdır.
Buna karşılık MTV’nin haberinde katılan kişi sayısının 600 bin ila 1 milyon arasında tahmin edildiği söyleniyor.
Moskova Emniyet Müdürlüğü’ne göre ise Tushino’daki kalabalığın büyüklüğü öğle saatlerinde 300.000 kişiye ulaştı ve akşam saatlerinde yaklaşık yarım milyona yükseldi.
Günümüzdeki haberlere ve yazılara bakıldığında ise bu sayının 1.6 milyon olarak belirtildiği söz konusudur. Resmi rakamların çok üstünde olan bu veri bir söylentiden öteye geçmiyor tabii. Fakat ne var ki, yazıların etkileyiciliğini arttırmak adına son senelerdeki kaynakların hepsinde katılımcı sayısı 1.6 milyon olarak geçmektedir.
Konser alanının görüntüsü (Kaynak)
Konser alanında alkol satılmıyordu, ancak içilmesine izin veriliyordu ve kimse çantaları kontrol etmiyordu. O gün oraya gelen Rus gençlerinin çoğu sarhoştu.
Bu kadar büyük bir kalabalığı kontrol etmek adına 11 bin asker, polis ve güvenlik görevlisi alanda mevzilenmişti ve sürekli helikopterler çok alçaktan uçarak ortalığı kolaçan ediyordu. Buna ek olarak, güvenlik için getirilmiş tanklar bile vardı. Hatta Metallica vokalisti James Hetfield sonraki bir röportajında helikopterlerden insanlara bir şeyler fırlatılarak müdahale edildiğini gördüğünü söylemiştir.
Sahneye çıkan ilk grup Pantera oldu. İnanılmaz enerjetik, sert ve agresif müzikleri kalabalığı da coşturdu. Bütün bir Pantera konseri boyunca hem seyirciler arasında hem de seyirci ve güvenlik güçleri arasında ciddi arbedeler yaşandı.
BIZ Enterprises Başkan Yardımcısı Sergey Chistoprudov:
“Orada sadece polis yoktu; İçişleri Bakanlığı’nın birlikleri de vardı — askerler. Onlara sopalar verildi ve bunları kullanabilmeleri için yetkilendirildiler. Tam bir kabustu! Askerler ve genç konser izleyicileri birbirlerine vuruyorlardı.”
Seyirciler ve asker arasındaki arbede (Kaynak)
Festivalden bir yıl sonra yayınlanan “For Those About to Rock: Monsters in Moscow” belgeselinde Pantera’nın 30 dakikalık setinin yarısının kavgalar, itişip kakışan kalabalıklar ve deri ceketli gençler ile üniformalı adamlar arasındaki çatışmalardan ibaret olduğunu görüyoruz.
Yaralanmaları ve ölümleri önlemek için Time Warner yapımcıları aşırı önlemler almaya ve hatta gösteriyi durdurmaya hazırdı. “Durum kontrolden çıktı. Diğer grupların performansını görmek istiyorsanız, sakin olun!” diye anons geçti Boris Zosimov. İzleyicilere yalvararak tüm rahatsızlıklara son vermelerini istedi.
“Saat dört ya da beş olduğunda sorun müzik değildi. Şiddet vardı,” diye yazıyordu ünlü Rus müzik muhabiri Troitsky, Rolling Stone için yazdığı bir makalede.
Aralarında birkaç polisin de bulunduğu en az bir düzine kanlar içinde insan gördüm. Polisin sebepsiz yere çocukları acımasızca dövdüğünü gördüm. Seyircilerden polis hatlarına atılan boş cam şişe yağmuru gördüm. Askerlerin yerde yatan bir adamı botlarıyla tekmelediğini gördüm.
Eduard Ratnikov:
Sovyetler Birliği’nde büyük bir rock konseri ve gösterisinde polis ve asker varlığı neye benziyor? Baskıcı önlemler almak ve bastırmak için oluşturulmuş yapılardan öteye gitmiyorlar. Güvenlik sağlamadılar ya da insanlara yardım etmediler, tek bir amaçları vardı: baskı ve intikam.
Pantera’nın performansını buradan izleyebilirsiniz. Ortamdaki kaos ve şiddeti çok daha iyi anlayabileceğiniz görüntüler mevcut. Ama onlardan bağımsız, Pantera’nın bu konserdeki performansı gerçekten inanılmaz. Bana göre Pantera’nın en iyi konserlerinden birisi. İnanılmaz bir enerji var, hem grupta hem de kalabalıkta.
[embed]
Pantera’nın ardından Amerikalı blues-rock grubu The Black Crowes önce gergin ortamı yatıştırdı, ardından Moskova merkezli metal grubu Electro Shock Therapy (EST) gecenin ilk Rusça şarkılarını seslendirdi.
Ardından Metallica sahneye çıktı. Kuşkusuz gecenin en vurucu performansı buydu. Ana grup AC/DC olmasına rağmen Metallica’nın bu konserdeki performansı AC/DC’nin pabucunu adeta dama fırlatmıştır. Hala daha Metallica’nın en ikonik sahne performanslarından biri olarak gösterilen bu performans gerçekten abartıldığı kadar var. Grubun enerjisi, kalabalıkla olan etkileşimi ve tabii ki çalınan parçaların inanılmaz sertliği ve agresifliği.
Metallica’nın bu konserdeki performansını kesinlikle izlemenizi tavsiye ediyorum:
[embed]
Tabii, Pantera’nın performansı esnasında patlak veren çatışmalar ve arbedeler Metallica konseri ile yeniden ateşlendi. Özellikle Harvester of Sorrow performansının videosunda copla dövülen gençleri görebilirsiniz.
[embed]
Bu acımasız çatışmalar ve arbedeler bir tarafa, diğer yanda bütün o konser alanı boyunca dalgalanan Amerikan, İngiliz bayrakları ve görevini bırakıp delilercesine kafa sallayan, konserin tadını çıkaran askerler; Sovyetler Birliği’nin dağılmasından yalnızca 3 ay önce gerçekleşen bu konserde ne noktaya geldiğini net bir şekilde gözler önünde seriyor. Yıllar boyunca süren Soğuk Savaş’ın sonunda Amerika’nın en büyük metal grubu Amerikan bayrakları eşliğinde Moskova’da inanılmaz çapta bir konser veriyor.
Her ne kadar bu konser “Batı özgürlüğünün gelişi” olarak nitelendirilse ve Gorbaçov’un politikaları sayesinde gerçekleşebilmiş olsa da güvenlik ve asayiş konusunda geleneksel baskıcı anlayış devam ediyordu ve Gorbaçov’un her şey üzerinde tam yetkisi yoktu.
Bu konser esnasında gördüğümüz arbede sahnelerinin çoğunun ana sebebi budur.
Grubun ritim gitaristi ve vokalisti James Hetfield sonraki bir röportajda konserden şöyle bahsediyor:
Ön tarafta üniformalı adamlar vardı, polis, asker, her neyse artık, bilirsiniz işte. Üniformalarıyla orada duruyorlardı ve üç ya da dört şarkıdan sonra “S**ir et!” dediler. Eşyalarını çıkardılar, fırlattılar ve kafa sallayıp iyi vakit geçirmeye baktılar.
Metallica’nın bu performansıyla alakalı meşhur olan bir ufak anekdot da baterist Lars Ulrich’in performans esnasında yanlışlıkla parmağını trampetin kenarına vurması ve ciddi bir şekilde kanaması. Harvester of Sorrow parçasının arasında yaptıkları duraksamada ayağa kalkan ve seyirciyi ateşlemeye çalışan Lars Ulrich, solist James Hetfield’ın şarkıya erken girmesiyle beraber şarkı başlarken ayakta kalmış, o sırada bateriye vurmaya çalışırken yanlışlıkla elini de vurmuştur. Bütün bir konseri parmağı kanarken çalan Lars Ulrich’in konser sonrasında kanlı davul derisiyle çekindiği fotoğraf da konserin unutulmaz detaylarından biri.
Lars Ulrich ve kanlı bateri derisi (Kaynak)
Metallica her ne kadar ana grup olmamasına rağmen şovu domine etmiş olsa da gecenin en sonunda sahneye çıkan AC/DC’nin de performansını asla küçümsememek gerekir. Alevler, havai fişekler ve türlü sahne şovlarının konuştuğu unutulmaz 2 saatlik bir performans ile büyük bir başarıya imza atan grup, daha sonraki süreçte de Rusya’ya konser için davet edildi.
AC/DC’nin performansını izlemek için:
[embed]
Konser Sonrası
Moskova Şehir Polisi kayıtlarına göre festival sırasında 51 kişi hastaneye kaldırılmış, 49 kişi huzuru bozmaktan gözaltına alınmış ve yaklaşık 100 kişi de sarhoş nezarethanesine gönderilmiştir. Konserdeki toplam yaralanma sayısına ilişkin kesin rakamlar mevcut değildir ve seyirciler arasında ölen olmamıştır.
Time Warner, konserden sonra yayınlanan kasetten toplam 80 milyon dolar gelir elde ederek ciddi bir başarı sağlamıştır.
1,5 öncesinde gerçekleşen darbenin bastırılmasında önemli rol oynayan, “tanklara meydan okuyan gençlere” ithafen yapılan, bir “barış kutlaması” niteliğinde olan bu konserden tam 3 ay sonra ise, 26 Aralık 1991'de, Sovyetler Birliği resmen dağıldı.
Günümüzde şakayla karışık “Sosyalizm’i bitiren konser” olarak anılan bu tarihi konser şüphesiz çok etkileyici, unutulmaz bir olay.
Ve gerçekten de, yaşanan tüm arbedelerle, alınan baskıcı önlemlerle, askerlerle, silahlarla; bir yandan işini bırakıp müziğe kendini kaptıran asker ve polislerle; diğer yandan her yerde dalgalanan Amerikan bayrakları ve yüz binlerce genci coşturan Pantera, Metallica ve AC/DC’yle bu konser, bir rejimin çöküşünün sembolü olarak nitelendirilebilir.
Okuduğunuz için çok teşekkürler.
Fotoğraflar
Konsere dair internette bulduğum fotoğrafları bırakıyorum, inceleyebilirsiniz.
KAYNAKÇA:
[embed]
메타데이터
- post_id
- fa2bf09daab7
- slug
- sosyalizmi-bitiren-konser-monsters-of-rock-1991-fa2bf09daab7
- url
- https://mediumturkiye.com/sosyalizmi-bitiren-konser-monsters-of-rock-1991-fa2bf09daab7
- canonical_url
- https://mediumturkiye.com/sosyalizmi-bitiren-konser-monsters-of-rock-1991-fa2bf09daab7
- author_url
- https://medium.com/@isiktopcuoglu
- status
- ok
- fetched_at
- 2026-09-03 20:16:58
