Fatiha Suresi-7: “Gayril Mağdubi Aleyhim Veleddallin” Kavramları

“Gayril Mağdubi Aleyhim ve Leddallin” Ayet Kavramları İnancın iyi örneklerini bilirseniz, sadece iyi örneklerine odaklanırsanız kendinize aşırı güvenmeye başlayabilirsiniz. Kur’an’ı sık çalıştığım zamanlarda küfre düşen ve kötülüğü oldukça lanetlenerek açıklanmış insanların amellerini okurken sanki benim(!) için orada değil de, sadece okuyup geçmem gerekiyor diye düşünüyordum. İnanan bir insan olarak hayatımı kurgulamaya devam ediyor, araştırıyor ve öğreniyordum. Neden o kısımları üstüme alayım ki? Farkında olmadan düştüğüm bu yanılgıdan milli maçları karşı takıma odaklanarak bir kez daha izlediğimde anladım. Aslında inancımız boyunca, sadece bizim ekibin yaptıklarına bakarak hayatımızı seyrettiğimizde diğer takımların hatalarından henüz işlemeden ders çıkarıp alemimize katmak nasibinden mahrum bırakıyoruz. Ya Allah, izin ver de bu yolu layıkıyla bitiremeyen insanların da neden başarısız olduklarını öğreneyim.. Sıratallezine enamte aleyhimden hemen sonra hangi kısım gelir? Gayril mağdubi aleyhim veleddallin.. Bu ifadeyi neden anlamak istediğimizi artık biliyoruz. “Gayril Mağdubi” Kavramı: Efendimizin ayetin tam bu kısmına ait nakledilmiş bir Hadisi var: ‘gayril mağdubi’ ile kastedilenin Yahudiler, ‘veleddallin’ ile kast edilenin Hristiyanlar olduğu bizlere aktarılıyor. İSLAMİ İLİMLER TARİHİNDEKİ EN YANLIŞ ANLAŞILAN HADİS.. olduğunu düşünüyor Nouman Ali Khan.. Bu bizim karşılaştığımız her yahudi ve hristiyanı aşağılama, etiketleme, yargılama ve yadırgama hakkı vermez. Gelin nedenini birlikte daha iyi anlayalım: Bu hadiste ‘mağdubi aleyhim’ de açıklığa kavuşturulmak istenen; Yahudilerin BAZI DAVRANIŞLARI ve ‘eddallin’ ile açıklığa kavuşturmak istenen ise Hristiyanların BAZI DAVRANIŞLARININ inanan insanlarda bulunduğu takdirde inancı kaybetmesine ulaşacak kadar derin yanılgılara düşürebilecek etkide anlayışlar ve tavırlar olduğu, aynı zamanda dünya hayatının da dengesini tamamen kaybetmesine neden olacak kayıplara sebep olması. Allah eğer Hristiyan ve Yahudi toplumlarından bahsediyor olsaydı bunu açıkça söyleyebilirdi, ancak burada ele almamız ve odaklanmamız gereken taraf, insan davranışları.. Hadi bunu saçma bir örnekle taçlandıralım: İki tane kızım olsun, Sena ve Sedef. Sena küçük olan Sedef ise büyük olan. İşlerimi yapmak için odama çekilmeden önce onlara aldığım oyuncakları salon masanın üzerine bırakıyorum. Sedef yanımda, Sena’nın ise hiçbirşeyden haberi yok. Sedef’e o an diyorum ki, ‘içeride işlerim var, ben dönene kadar sen ve kardeşin asla bu oyuncaklara dokunmuyorsunuz, beraber açacağız ve beraber inceleyeceğiz’ Ve işlerimi bitirip geri dönüyorum. Tüm paketler açılmış ve oyuncaklar çoktan eskimiş :).. Peki, onlara bir şey söyledim ve dediklerimi yapmadılar. Hangisine daha kızgın olurum? Sedef’e elbette, çünkü biliyordu, buna rağmen yaptı. Sena ise bilmiyordu, belki hiç haberi bile yoktu, geldi ve oynamaya başladı. Demek istediğim şu: Açıkça bir şeyi yapmamamasını söylediğiniz insana daha çok kızarsınız, haberi olmayan insana olan öfkeniz daha az olur. Birşeyi bilmenize rağmen onu yine de yanlış yapıyorsanız, sinirlenilmeyi hak ediyor olabilirsiniz. Allah, yahudilerin bazı davranışları için ‘elmağdubi’ dedi. Yani “öfkeyi toplayanlar”. Çünkü; Yahudilerden Kur’an boyunca çok bilgili kişiler olarak bahsedilir. Ve buna rağmen yanlış kararlar alanlar. Bilmenize rağmen, yanlış yapıyorsanız siz ‘elmağdubi aleyhim’sinizdir. Ve bizde Fatihanın bu kısmında böyle insanlar olmaktan sakınıyoruz. Yani riskteyiz, yani zaten tehlikeli bir yolda gidiyoruz, zaten daha başarıyla bitiremedik ve bu da bu yolun tehlikelerinden biri. İnandığı halde yaşamadığını gördüğümüz bazı meslek erbablarına hakikaten kızgınız. Ve bunun örneklerini saymak bazılarımız için hiç zor değil. Amelin en güzel en açık en berrak halini ilahiyat çevresinden beklememize rağmen bulamıyoruz. Bununla çokça karşılaşıyoruz öyle değil mi? Demek ki sakınmak, inancın ilminden dersler almak yeterli değil. Yeterli olamıyor ki Allah’a sığınmaya devam ediyoruz. Kaldı ki başka bir örnek yerine bu ayna en çok bizi çarpmalı. Ayetin bir önceki kısmının en basit çevirisi neydi? ‘Bizi Senin yol gösterdiklerinin yoluna ilet.’ Ayetin bu kısmında ise Senin denebilecek hiçbir ifade yok. Allah bu davranışa sahip olan insanlara öyle öfkeli ki, kendisinden bahsetmemiş, yalnızca öfke duyduğu dolaylı olarak geçmiştir. Dilbilimsel olarak bu kısımda kendisinden bahsetmemesi yine bizlere çok şey fısıldıyor. Eğer öfke duyan açık yazılmadıysa kim öfkelendi? Tek kişi mi, başka biri daha öfkelenmiş olabilir mi? Burada yine bir özneden doğrudan bahsedilmemesinin sebebi, Allah’ın, meleklerinin, inananların öfkesinin, önceden ölmüş olan jenerasyonlarının öfkesinin de bu ayetin içinde kendine yer bulmasındandır. Evet, ‘enamte aleyhim’ için ne demiştik? Hangi zaman kalıbı ile kullanılmıştı, geçmiş zaman. Yani biz rol modellerimizi geçmişten bulacağız demiştik. Allah’ın öfkesini doğrudan alan insanlar için Allah isim kullanmayı seçmiştir. Yani devamlı olandır, geçmişte şimdide ve gelecekte kendine yer bulan bir tehlikedir. Çünkü insanlar hala yaratılıyor, çünkü insanlar bu yola giriyorlar, çünkü insanlar bu yolda bu tehlike ile karşılaşıyorlar, karşılaştılar ve karşılaşacaklar. Eğer bitmiş olsaydı, geçmiş nesillerin ölü bir ahlakı olsaydı burada geçmiş zaman kullanırdık, ancak öyle değil. “Eddallin” Kavramı: “Eddallin”, Arapçada kaybeden kişi demektir. Bazı çeviriler yolunu şaşıranlar, yanlış yönlendirilmişler de der. Bunlar yerinde çeviriler değiller. “Eddallin”in Arapçadaki net karşılığı ‘kayıp’tır. Eğer biri kaybolursa eksik nedir? Elbette, yol, yönlendirme, rehberlik, ilim. Bilmiyorlar!.. Birinci ile ikinci arasında fark var mı? ‘elmağdubi aleyhim’ bildiği halde yanlış yapan insanlardır. ‘eddallin’ bilmedikleri için yanlış yapan insanlardır. Allah ilk kısım için net öfkesinden bahsederken bu insanlar için öfkesinden bahsetmemiştir. İki insan grubunu anışında farklar var ve bunlardan ilki; birincisinin net öfke ile anılması ikincisinde ise böyle bir ifadenin kullanılmamış olması. Eğer net öfke ile bahsedilmiyorsa, belki diğerinden daha affedilebilir bir hata mıdır? Hayır. Çünkü bilmemek bir bahane değildir. Allah; bizler bu yolda sakına sakına adım atmaya devam ederken bizim yolda istikamet ile devam etmemizi sağlayacak tüm ilimleri bizlerin erişimine açmıştır. Peygamberler gelmiş vefat etmiş ve Kur’an büsbütün tüm meal, tefsir çalışmaları ile elimizdedir. Bazen kaybolursunuz Allah size rehberlik eder. Bu Rasulullah(s.a.v.) için bile kullanılmıştır. Duha suresi: ‘vevecedeke “Dallen” fehede’. “Seni kaybolmuş bulup doğru yola iletmedi mi?”. Sorun şu ki; doğru yolu bulduğunuzda doğru yol ile amel edersiniz. ‘mağdubi aleyhim’ tam olarak bunu yapmıyor. Şimdi; artık Müslümanlardan konuşalım: Hangi müslüman ‘elmağdubi aleyhim’ olur? Bir şeyin yanlış olduğunu bildiği halde hala onu yapan bir müslüman. Hangi müslüman ‘eddallin’ olur? Yanlış bir şey yapar ve onun yanlış olduğunu bilmezse olabilir. Bu bir sığınak mı? Hayır. Allah’tan bizi doğru yola iletmesini istememiz gerekir ki bu da ilmi(bilgiyi) aramaktır. Dün bunu bilmeden yaşamış olabilirdiniz fakat bugün öğrendiniz. Yarın da devam etmelisiniz. Bazı müslümanlar, ‘bu kadar öğrensem yeter, çünkü ‘eddallin’[öğrenmemem] olmam ‘elmağdubi aleyhim[öğrenipte yapmamak] olmamdan daha iyidir. ’’ Korkarım ki Fatiha bu mental deliği buldu ve kapattı. Çünkü; ayette ikisinden de bahsedildi. Biri bahsedilip geçilmedi. Hem ‘eddallin’ hem de ‘elmağdubi aleyhim’ olamazsınız diyor.