(Kalıplaşmış) Tutumlar

✧˚ ༘ ⋆｡ ˚

Yazarın kardeşinin çektiği, yazarın düzenlediği bir fotoğraf

Kendini tanımanın önemli bir boyutu, tutumlarının farkında olmaktır. Tutumlarımız davranışlarımızı şekillendirdiğinden, hangi tutumlarımızın ne gibi davranışlara yol açtığını görmek bazı şeyleri anlamlandırmamızda fayda sağlayacaktır.

✧˚ ༘ ⋆｡ ˚

Tutumlar denilince aklıma otomatik olarak duygu, düşünce ve davranış üçlüsü geliyor. 3D dediğimiz tutumun öğeleri arasından davranış öğesini gözlemlememiz mümkündür ve tutumlarımızın yoğunluğuna göre bunun davranışa dönüşüp dönüşmeyeceği değişkenlik göstermektedir.

Hemen bir örnek üzerinden ilerleyelim:

✧ Tuncay, çocuklarının erken yaşlarda çalışmasını, deneyim kazanacakları düşüncesiyle teşvik etmektedir. Bundan kaynaklı, iki çocuğunu yakın arkadaşının fırınında çalıştırmaktadır.

Bu davranışından yola çıkarak çocukların erken yaşta çalıştırılmalarına yönelik tutumunun olumlu olduğunu söyleyebiliriz. Tutumunun yol açtığı çeşitli davranışlar olabilir: Eşinin çocuklarının çalıştırılarak ihmal edilmelerine karşı çıkması durumunda onunla tartışabilir, çocuklarının çalışmak istemediklerini dile getirmeleri üzerine onları azarlayabilir veya arkadaşlarına çocuklarını çalıştırmalarını tavsiye edebilir.

✧ Düşünce boyutuna yoğunlaştığımızda ise, Tuncay’ın çocuklar çalıştırılmadıklarında şımardığına veya yetişkin olduklarında çalışmakta zorlanacaklarına yönelik bilişlerinin ya da düşüncelerinin olduğunu görebiliriz. Bilgi ve görüşler, tutumun düşünce boyutundaki yani bilişsel öğesini oluşturur.

✧ Son olarak duygu boyutunu incelediğimizde, Tuncay çocukların çalıştırılması konusunu düşündüğünde sevinçle dolabilir. Gurur duyabilir, tatmin ve mutluluk duygusu hissedebilir.

• Tutumun üç öğesi (duygu, düşünce ve davranış) çoğu zaman uyum hâlindedir.
• Güçlü tutumlarda üç öğe tam olarak bulunur. Zayıf tutumlarda ise, özellikle davranışsal öğe zayıf kalabilir.
• Tutumlar eğilimlerdir. Bu eğilimlerin kendisi gözlenemese bile, gözlenebilen davranışlara yol açarlar.
• Tutumlarda birden fazla öğe söz konusu olduğundan, karmaşık bir olgudur.
• Tutumlar sonradan öğrenilirler, doğuştan gelmezler. Erken yaşlarda şekillenirler ve yaşamın ilerleyen yıllarında ergenlik sosyalleşmesiyle değişebilirler.

Kvassir, Ankara (Yazarın hususi tavsiyesidir. Ziyaretinizde “Lavantalı Cheesecake” denemeyi ihmal etmeyiniz). Bu kafedeki sanat eserlerinin tamamı kafenin sahibi tarafından ele alınmıştır. Hanımefendi, yıllarca çeşitli kafe ve çikolata üreticilerinin yanında deneyim elde ettikten sonra kendine has bu kafeyi, eşiyle birlikte açma kararı almıştır. Tecrübeleri sayesinde, en güzel ürünleri kendi kafesinde sergilemeyi ilke edinmiştir. Bu hassasiyet ve kalitenin, hem lezzet hem de fiziki ortam anlamında işlenmiş olduğunu gözlemlemek mümkün.

✧ Kalıplaşmış Tutumlar, Yani Kalıp Yargılar ✧

Az bildiğimiz gruplar hakkında sahip olduğumuz bilgilerin özetlerine, kalıp yargılar denir. Peki, ne olup da başkaları hakkında kısa yoldan fikir edinmeye ihtiyaç duyarız?

Tutumlar, gerçeği tanımlamamızı kolaylaştırır. İnsanlar belirsizliğe, muammalara pek tahammül edememektedir. Bilmediğimiz veya az bilgi sahibi olduğumuz konulardaki boşlukları doldurmak adına belli başlı tutumları öylece kabul ederiz. Bir konuda ne kadar az bilgiye sahipsek, o konuda başkalarının fikrini benimseye daha yatkınızdır.

✧ Olumsuz tutuma sahip olunduğu için bir gruba veya üyesine olumsuz davranış(lar) sergilemeye ayrımcılık denir. Ayrımcılık, kalıp yargıların sonucudur.

✧ Önyargı, bir gruba yalnızca o gruba ait olmaları sebebiyle olumsuz tutumlar beslemektir. Görünür (açık) ve gizli (saklanmış) önyargı olarak ikiye ayrılır.

“Önyargı arı soktu diye bal yememektir.”

-Doğan Cüceloğlu

Çokça detay barındıran “Tutumlar, Ayrımcılık, Önyargı, Kalıp Yargılar” başlıklarına, görece yüzeysel değinmenin ardından, işlevsel bir pencereden bakış atalım:

Kalıp tutumlar, bilgi yokluğunda bilgi sağladıklarından, bu işlevi sürdürdükleri ve kalıpları değiştirecek bir olay yaşanmadığı müddetçe var olmaya devam edecektir. Ondandır ki, gerçek bilgi eksikliğinden yeşeren yerleşik kalıp tutumların değişmesi adına, bilgi eksikliğini kapatarak ayrımcılık ve/veya önyargı olasılıklarını ortadan kaldırmak mümkün olacaktır.

Basmakalıp bilgileri geçersiz kılacak gerçek bilgiler, bilgi eksikliğinin bertaraf edilmesiyle edinilir. Bu eksiklik, çeşitli araştırmalar veya kişisel doğrudan deneyim yollarıyla giderilebilir. Yani, tutumlar nispeten dirençli olsalar da, yeni yaşantılarla yeniden şekillenebilir.

• Öncesinde Türkler hakkında kalıplaşmış olumsuz tutumları olan Almanlar, Türklerle temas ettikten sonra bu tutumlarını değiştirmişlerdir (Her örnekte olduğu gibi bunun da istisnaları mevcuttur).

✧˚ ༘ ⋆｡ ˚

Sizce, siz hangi kalıp tutumlara sahipsiniz?

Hangi gruplarla temasa geçmeniz, bu kalıpları dönüştürmenize hizmet edecektir?

Küçük yaşlarda geliştirdiğiniz tutumlar hangileridir? Ne kadardır durağanlar?

✧˚ ༘ ⋆｡ ˚

“Hiç kimse işlemediği/sınanmadığı günahın masumu değildir.”

O nedenle, peşin hüküm vermek kimsenin hakkı değildir.

✧˚ ༘ ⋆｡ ˚

Green Book, yani Yeşil Rehber filmi 1962 yılında siyahi bir piyanist ve New York’un ırkçı güney eyaletlerinde yer alan turnesi kapsamında ona eşlik eden beyaz şöförünün hikâyesi olarak özetlenebilir. Irkçılık başta olmak üzere çeşitli olgulara dikkat çeken bu filmi, bir de yukarıdaki kavramlar çerçevesinde izlemenizi öneririm.