Sempati ve Empati

Sempati ve Empati günlük hayatımızda en çok karşılaştığımız, en çok ihtiyaç duyduğumuz hem de en çok karıştırdığımız iki kavramdır. Bazen iltifat kabul ettiğimiz, bazen abarttığımız kimi zaman da yerine koyamadığımız için sorunlar yaşadığımızdır sempati ve empati. Toplu olarak yaşamanın gereklerinden biridir toplumsal iletişim. İletişime geçtiğimiz her süreçte sempati ve empatiyi gerektiren anlar oluyor. Peki nedir bu sempati ve empati? Sempati duygu ve düşüncelerini paylaştığımız kişilere karşı hissettiğimiz duygudur. Yani sempati beslediğimiz kişilerle duygularımız aynıdır sevinciyle sevinir, acısıyla kederleniriz. Olaylara karşımızdaki kişinin duygu ve düşünceleriyle bakarız. Empati ise karşımızdaki kişinin yerine koymaktır kendini, onun duygu ve düşüncelerini anlamaktır.

Sempatide duygudaşlık vardır empatide ise yoktur.

Duyguların da dili vardır tıpkı aşk gibi, sevgi gibi, sevinç, heyecan, kin, nefret, acıma gibi… Sempatinin de dili vardır ya sözle ya davranışlarımızla belli ederiz. Duygularını ifade eden yalnızca insan mıdır? Saatlerce sahibinin peşinden koşan bir köpeğin ya da sevgiyle açan bir çiçeğin duygu ifadesine şahit olmadık mı? Peki ya empati öyle mi? Empati tanıdık bir kavram olmasına rağmen çok da uyguladığımız bir duygu değildir. Yaşadığımız her gün onlarca, yüzlerce olaya şahit oluyoruz. Bir kişiye, bir olguya, bir millete, bir takıma ya da bir partiye sempati duyabiliriz. Onlarla aynı duyguları da paylaşabiliriz. Ama işin en zor kısmı anlamaktır. İşte orada empati devreye giriyor. Bir olaya karşımızdaki kişinin penceresinden bakmak, onun ne düşündüğünü, ne yaşadığını anlamak aslında bütün kapıları açıyor.

Mesela ne mi oluyor? Daha anlayışlı, daha hoşgörülü, daha mantıklı olabiliyor insan. Empati yaparak kendini o insanların yerine koyarak bütün gün evde gelmeni bekleyen ana-babana, eşine, çocuğuna daha anlayışlı olabilirsin, trafikte seni kornasıyla ya da selektörüyle rahatsız ettiğini düşündüğün sürücüye ‘belki acelesi vardır, hastası olabilir’ diye daha hoşgörü gösterebilirsin, karı-koca, patron-işçi, gelin-kayınvalide gibi ilişkilerde daha anlayışlı olabilirsin, siyasi düşüncesine katılmadığın birinin düşüncelerini paylaşmasan da en azından anlayabilirsin…

Yüzyıllar önce ünlü düşünür Rousseau “doğal insanlar birbirlerine bir bakıma empatiyle yaklaşırlar, yani her insan, kendisini acı çekenin yerine koyar ve kendisinin de acı çekmesini istemediğinden onun da acı çekmesini istemez” diyerek empatiyi tarif etmiştir. Doğal halde yaşayan insan ile toplum içinde yaşayan insanın yüzyıllar geçmiş olmasına rağmen anlama kabiliyeti bakımından geldiği durum maalesef içler acısı! Oysa ki felsefenin özünde de bu vardır, din ve hatta yasalarda da!…

Sempati yönümüz daha fazla gelişmişken empati yönümüz maalesef zayıf kalmakta. Toplum olarak da sabırsız ve aceleci olunca iletişimlerimiz anlamadan, dinlemeden hep kazaya kurban gidiyor. Aslında en çok empati yapmaya ihtiyacımız var. Bütün kızgınlıkları, kırgınlıkları törpüleyen şeydir empati… Kimse kendisini karşısındakinin yerine koymadığı için hep başkaları suçlu oluyor.

Değişim ve dönüşümlerin hızla geliştiği, iletişimin olabildiğince yoğunlaştığı bir çağda yaşıyoruz. Dolayısıyla daha çok anlamaya, dinlemeye ve en çok da empatiye ihtiyacımız var. Sempati kolay, empati zordur. Bugün ülkemize sığınmış insanları eleştirmek kolay ama anlamak zordur. Yaya iken sürücüye, sürücü iken de yayaya kızmak kolay ama anlamak zordur! Sosyal medyadan ‘acınızı paylaşıyoruz’ mesajı yazmak kolay ama anlamak zordur! Anlamak için empati yapmak lazım.

Hani diyorlar ya ‘ne zaman adam oluruz’ diye! Ne zaman empati yapmaya başladık, karşımızdakini anladık işte o zaman adam oluruz. Elbette başka özellikler de gerekli ama her zaman bir adım öndedir empati. Eleştirmekle bir yere varamayacağımıza göre empati ile hayatımızı kolaylaştırır, beşeri ilişkilerimizi daha rahat sürdürebiliriz. ‘Senin yerinde olsaydım’ bir empati yöntemi değildir ve hiçbir sorunu bununla çözemeyiz. Oysa ki empati yaptığımıza sempati de duyabiliriz. Bu pekala mümkündür. Empatiyi hayatımıza sokmadığımız sürece daha çok iletişim kazalarına kapı aralarız. 2016’yı büyük kayıplarla kapattık bunun üzerine bir de iletişim kayıpları yaşamayalım. Önce anlamak lazım. Ben herşeye rağmen empati diyorum ya siz?