Vure van Gemeenskap: ‘n Afrikaner Tradisie

Ou Bielie het op ‘n Woensdagmiddag by my werf ingery met die soort gesigsuitdrukking wat gewoonlik gereserveer word vir mense wat pas ‘n belastingaanslag ontvang het. Nog voordat die bakkie behoorlik tot stilstand gekom het, kon ek sien daar broei iets. Hy klim uit, slaan die deur toe met meer entoesiasme as wat streng noodsaaklik was en stap in my rigting met daardie bekende kombinasie van verontwaardiging en selfvertroue wat mens gewoonlik kry wanneer jy ‘n artikel gelees het waarmee jy nie saamstem nie.

“Het jy hierdie kak gelees?” vra hy sonder om eers hallo te sê.

Nou kyk, wanneer ‘n man jou só groet, weet jy sommer die gesprek gaan nie oor die weer, die rugby of die prys van diesel handel nie. Iemand het iewers iets geskryf wat hom diep in sy siel gekrap het.

“Wat nou weer?” vra ek.

“Hier skryf hulle dat Afrikaners net twee emosies het. Braai en drink.”

Ek moes erken, die beskuldiging het my vir ‘n oomblik onkant gevang. Volgens die artikel braai ons wanneer ons gelukkig is, braai ons wanneer ons hartseer is, braai ons wanneer iemand trou, braai ons wanneer iemand skei, braai ons wanneer die Bokke wen en braai ons wanneer die Bokke verloor. As ons verveeld is, braai ons, en as ons niks het om te doen nie, braai ons sommer om te besluit wat ons volgende gaan braai. Dit was natuurlik bedoel as kritiek, maar soos baie kritiek het dit begin met iets wat ongemaklik naby aan die waarheid gevoel het.

“Kan jy dit glo? Ons is mos nie so nie!” sê Bielie.

Ek wou saamstem. Ek wou regtig. Maar toe kyk ek oor sy skouer na my eie braai, wat nog nie eens heeltemal koud was van die vorige aand nie. Die aand voor dit het ek ook gebraai, en as ek heeltemal eerlik met myself was, het ek reeds begin wonder wat ek daardie aand op die kole kon gooi. Skielik het die artikel nie meer heeltemal so belaglik geklink soos vyf minute tevore nie.

Daardie aand, terwyl ek die as uit die braai skep en die eerste stukkies hout aan die brand kry, het die hele storie weer by my opgekom. Daar is iets aan die reuk van houtrook wat ‘n mens laat dink aan dinge wat jy eintlik wou ignoreer. Die vlamme het geknetter, die son het stadig begin sak en ek het myself afgevra hoekom die beskuldiging my so gepla het. Nie omdat dit noodwendig onwaar was nie, maar omdat dit gevoel het asof die ou wat die artikel geskryf het, net die oppervlak gesien het en die belangrikste deel heeltemal gemis het.

Teen die tyd dat die vuur mooi aan die gang was, het ek vir Bielie gebel.

“Luister hier,” sê ek, “ek dink ons moet hierdie saak behoorlik ondersoek.”

“Hoe bedoel jy?”

“Ons hou ‘n strategiese vergadering.”

“Waar?”

“By my braai.”

Hy was stil vir ‘n paar sekondes.

“Wie kom?”

“Almal.”

Die volgende aand het die manne opgedaag soos net Afrikaners kan opdaag wanneer die gerug van ‘n vuur deur die gemeenskap versprei. Niemand vra eintlik veel vrae nie. Jy sê net daar gaan gebraai word, en skielik begin mense verskyn met koelbokse, kampstoele en sterk opinies oor onderwerpe waarvoor niemand hulle gevra het nie. Teen sononder het die vuur reeds soos ‘n ligtoring in die donker gebrand, die wors het op die rooster gesis en die yskas het gekreun onder die gewig van wat ons later sou beskryf as “navorsingsmateriaal”.

Die ironiese deel is dat ons strategiese vergadering omtrent ses minute gehou het voordat dit ontspoor het. Eers het ons oor die artikel gepraat, toe oor rugby, toe oor politiek, toe oor mense wat ons op skool geken het en toe oor die ouens wat nie meer hier is nie. Soos die aand gevorder het, het die gesprek al verder gedryf tussen herinneringe, grappe en stories wat al honderde kere vertel is, maar steeds beter word elke keer as iemand dit weer vertel.

Dit was iewers tussen daardie stories dat ek besef het hoekom die artikel verkeerd was. Die braai was nooit die hoofkarakter nie. Die vuur was nooit die doel nie. Die vleis, die bier en die kole was nog altyd net die verskoning. Die werklike tradisie was die mense wat rondom die vuur sit. Dit was die stories wat van een geslag na die volgende oorgedra word, die herinneringe aan mense wat lankal weg is, die lag oor dinge wat destyds glad nie snaaks was nie en die vreemde vermoë van gewone mense om mekaar se laste vir ‘n paar uur ligter te maak.

Teen die einde van die aand, toe die kole stadig begin doodgaan en die gesprekke rustiger raak, kyk Bielie oor die vuur na my en neem ‘n lang sluk van sy bier.

“Jy weet,” sê hy, “dalk het daardie ou iets reg gehad.”

“Waaroor?”

“Ons antwoord op alles is nog steeds ‘n braai.”

Ek moes glimlag.

“Ja,” sê ek, “maar dit is nie die braai wat saak maak nie.”

Want kom ons wees eerlik. Die vleis is gewoonlik te duur, daar is altyd een ou wat te veel raad gee oor die kole, en teen tienuur het minstens een persoon iets gesê waaroor die familie hom die volgende Kersfees nog gaan herinner.

Maar tog hou ons aan braai.

Nie omdat ons dink dit los die wêreld se probleme op nie, maar omdat dit een van die min plekke is waar mense nog tyd maak vir mekaar. Jy kan kwaad wees vir die regering, bekommerd wees oor geld of moedeloos wees oor die wêreld, maar gee ‘n Afrikaner ‘n vuur, ‘n stoel en iets om te braai, en skielik lyk die lewe weer effens meer hanteerbaar.

Miskien is dit ons geheim. Nie dat ons altyd weet wat om te sê nie, maar dat ons nog nie vergeet het hoe om saam te sit, mekaar uit te kak, vir onsself te lag en dan nog ‘n tjoppie op die vuur te gooi nie.

En as dit nie ‘n superkrag is nie, weet ek wragtig nie wat is nie.