Oyunlaştırma Teknikleri Psikolojimizi Nasıl Manipüle Ediyor?

İnsanlara bir şeyler yaptırmak veya insanın kendini bir şeyler yapmaya ikna etmesi bazen zor olabiliyor. İlgi alanımız olmayan bir projede yer almak, fazla iş yükü oluşması gibi durumlar bu zorluklardan bazılarıdır. Hâliyle bu durumlarda stres, panik, isteksizlik gibi duyguları yaşamak mümkün. Peki oyunlaştırmanın psikoloji ile ilgisi var mıdır? Gelin bir bakış atalım.

Oyunlaştırma ve Psikoloji (Görsel, yapay zeka ile oluşturuldu)

Oyunlaştırma Nedir? Psikoloji İle İlişkisi.

Oyunlaştırma, “oyun” değildir. Hedeflenen amaca oyun tasarım elementlerini kullanılarak ulaşmaya “oyunlaştırma” diyebiliriz. Oyunlaştırmanın insan psikoloji üzerindeki bazı etkilere örnek olarak motivasyon, rekabet, anlık geri bildirim ve sahiplenme ve kontrol kavramları verilebilir. İlk olarak oyunlaştırmanın motivasyonumuza etkisini inceleyelim.

1. Motivasyon Teorileri

Motivasyon Teorileri, insanların davranışlarını tetikler, hedefe ulaşmada onlara yardımcı olan etkenler olarak açıklayabiliriz. Bu teoriler sayesinde insanların sürece bağlı kalmaları ve daha aktif olmaları sağlanır.

İlerleme, rekabet içerisindeki rakipleri alt etme içgüdüsünü vurgular, statü kazandırır. Örneğin; ödül sistemi dengeli olan şirketlerde “ayın elemanı” olmak için rekabet eden insanlar, ödüle ulaşmak için daha motive bir şekilde çalışabilirler.

Ayrıca, bir hedefe ulaşmada ekip olarak çalışan insanların sosyalleşmesi de bir motivasyon aracıdır. Aynı amaç uğruna çalışan insanların etkileşimde olması, daha kabul edilebilir bir süreci yaşama imkanı tanır.

2. Psikolojik Tetikleyiciler

Bir davranışın eyleme dökülmesine sebep olan etkenlerdir. Oyunlaştırmada etkili olan birkaç tetikleyiciyi inceleyelim.

a) Anlık Geri Bildirim ve Ödüller

Tamamlanan görevler sonucu beynin ödül mekanizmasının ihtiyaç duyduğu gereksinimdir. Örneğin, bir görev tamamlanınca kazanılan puanlar/krediler.

b) Sosyal Onay

Diğer insanlar tarafından tebrik edilme, kabul edilme, kutlama gibi eylemler. Kişide onaylanma hissini harekete geçirir ve doğru olanı yaptığına inanır.

c) Sahiplenme ve Kontrol

İnsanlar oyunlarda bulunan karakterler ile bağ kurması sonucu sahiplenme hissi yaşayabilir. Karakter geliştikçe kendisinde de bu hissi yaşayabilir (Örneğin, kullanıcı koşu yaptığı sırada telefonunda bulunan avatarın da koşu yapması onu tatmin edebilir). Seviye atladıkça ve ödüllere erişildikçe oyuncuda da motivasyon uyanır.

d) Merak ve Keşif

Meraklandığımız şeylerin peşinden gitmeye daha çok istekliyiz. Odaklanılması gereken konuda merak unsurlarına (gizemli ödüller, yan görevler tarzı) ne kadar çok yer verilirse kullanıcının geçireceği zaman buna bağlı olarak artacaklar.

3. Akış Teorisi

Csikszentmihalyi’ye göre, bireylerin yapmaktan keyif aldıkları ve kendilerini tamamen adadıkları aktivitelere ilişkin bir zihinsel deneyim olarak tanımlanır. Yapılan eylem bir görev veya meydan okuma olarak algılanır. Yetkinlik ve meydan okumanın birbirine uyumlu olduğu duruma “akış kanalı” denir.

Akış Teorisi Grafiği

4. Ödül Sistemi — Beynin Ödül Mekanizması

Deneyim tatmin edici olduğunda devamlılık isteğimiz artar. Ödüllendirilen şey tekrarlanır. Gelecekte ne yapacağımızı, geçmişte yaptığımız için ödüllendirildiğimiz şeylere dayanarak öğrenebiliriz.

Bir görev sonucunda aldığımız ödülün dengeli olması gerekir. Tatmin edici olmayan ödüller sonucu sıkılabiliriz ve zincir kırılır fakat dengeli bir düzende ödül mekanizmasını tatmin etmek bir sonraki ödüle ulaşmak için çabalamaya değer bir kanıt sunacaktır.