Dijital cüzdanların görünürlüğü kaybolurken… hoşgeldin (mi?) kart iş modelinin beşinci paydaşı

Dijital cüzdanların görünürlüğü kaybolurken… hoşgeldin (mi?) kart iş modelinin beşinci paydaşı

Yapay zeka ajanlarının internette gerçek kişinin yerine ürün araştırması yapması ve nihayetinde ihtiyaç olan alışverişi tamamlamasına “agentic commerce” deniyor. Ben bu ifadeyi yazımda “alışveriş asistanı” olarak Türkçeleştirip kullanacağım. Elbette gerçek bir kişi de alışveriş asistanı olabilir, ancak konumuz teknoloji, ve bu bağlamda önüne “yapay zeka” ifadesini eklemeden kısaca “alışveriş asistanı” demeyi tercih edeceğim.

Yapay zeka ajanı benim alışveriş asistanım olacaksa alışveriş sepetine attığı ürünlerin ödemesini yapabilmesi için güvenilir ve korunan bir ödeme aracı (kredi kartı gibi) ile donatılması lazım. Güvenle saklanan ve kullanılabilen bir ödeme aracı ile ilişkilendirilmemiş/donatılmamış bir alışveriş asistanının kredi kartsız alışverişe çıkmış bir kişiden farkı olmaz. İstediği kadar vitrinlere bakabilir ancak alışverişi tamamlayamaz. Bu nedenle..

..ajan tabanlı ticaretin olmazsa olmazı yapay zeka ajanının ulaşabileceği güvenli bir ödeme aracının bulunmasıdır.

Alıştığımız e-ticaret akışlarının sonunda, yani ödeme adımına geldiğimizde, ödemeyi kolaylaştırmak için eklenmiş “X ile ödeyin” yazan dijital cüzdan butonları olur. Örneğin PayPal ile öde, MasterPass ile öde gibi. Bu butonların arkasında daha önceden tüketicinin kart(lar)ını kaydettiği dijital cüzdanlar olur. Bu dijital cüzdanlar kartın numarası, son kullanım tarihi, kart görseli gibi özelliklerini güvenli bir şekilde saklarlar. Ödeme sistemleri dünyası yıllardır dijital cüzdanları kartların bu detay bilgilerini güvenle saklayan elektronik kasalar haline getirmek için çalıştılar. Bu nedenle biz tüketiciler de yıllar içinde başta çekinerek, sonra zaman içinde güvenerek, sonunda da düşünmeden kartlarımızı bu dijital cüzdanlara kayıt ettik.

İşte ajan tabanlı ticarete geçildiğinde bu dijital cüzdan butonlarına tıklamaya gerek olmayacak. Alışveriş asistanı işlemi tamamlayabilmek için sahip olması gereken kart bilgisine bir arayüz çağrısı (API call) yaparak ulaşacak. Yani..

..kart bilgisinin güvenle saklanacağı dijital cüzdana hala ihtiyaç varken, ödeme butonuna olan ihtiyaç ajan tabanlı ticarette ortadan kalkacak.

Tüketici farkında olmayabilir ama nasıl ki bankalar gerçek fiziksel cüzdanlar içinde kendi kartlarını cüzdanın en ulaşılabilir noktasında olma savaşı verirler (top of wallet), aynı şekilde dijital cüzdanlar da işyeri ödeme sayfalarında kendi “X ile öde” butonunun en görünür yerde konumlanması için uğraşırlar. İşyerinin ödeme sayfasında bulunabilmek önemlidir, böylece tüketicinin ödeme yöntemleri, alışkanlıkları, sadakati yönlendirilir.

Ajan tabanlı ticaret dünyasına geçildiğinde alışveriş asistanı tarafından erişilebilir “bir numaralı” ödeme yöntemi olmak için büyük bir mücadele verilecek. “Top-of-wallet” olma mücadelesinin yerini “Top-of-Agent” olma mücadelesi alacak.

Bu mücadelenin yukarıdaki grafikte de resmedilmiş olan taraflarına bakalım:

1. E-ticaret işyeri,

2. İşyerine kart kabul altyapısını (Sanal POS) veren banka (acquirer),

3. Kartı çıkartan banka,

4. Kart hamili,

5. Kart hamilinin alışveriş asistanı.

Bu taraflardan ilk dördünü 60 yıllık kart iş modelinin paydaşları olarak tanıyoruz. Ve şimdi..

..beşinci bir paydaş iş modeline ortak olacak: tüketicinin kendi adına işlem yapması için seçeceği alışveriş asistanı.

Kim peki bu alışveriş asistanı? Olağan şüpheliler ChatGPT, Gemini, Claude, Meta AI gibi oyuncular olacaklar. Bunların kimi tüketicinin ilk LLM göz ağrısı (Open AI’dan ChatGPT), kimi işyerlerinin pazarlama iş ortağı (Google’dan Gemini), kimi yapay zeka üretkenliğinin güncel yıldızı (Anthropic’ten Claude), kimi ise sosyal medyanın ayrılmaz parçası (Meta’dan Facebook, Instagram, WhatsApp, Meta AI).

Bu yapay zeka platformları kendi alışveriş asistanlarını tüketicilerin tercihine sunarken aynı zamanda teknik çözümü sağladıkları için ödeme akışının değer zincirinden de pay almak isteyecekler.

Kart çıkartan bankalar kartlarının bu alışveriş asistanları tarafından kullanılması için teknik uyum çalışmaları sürdürecekler. Ve belki de alışveriş asistanının kendi kartlarını tercih etmesi için gelirlerinden yapay zeka platformuna pay verecekler. İşte bu nedenle “hoşgeldin kart iş modelinin beşinci paydaşı alışveriş asistanı” diyorum.

Olabilir mi bu? Geçmişte örneği var. Apple, mobil bankacılık uygulamalarının iPhone’u ödeme kartı olarak kullanmasını önlemek için platformuna teknik engeller inşa etti. Apple’ın teknik çözümü banka kartlarının sadece Apple Wallet’e eklenebilmesini mümkün kıldı. Böylece, Apple’ın bankalardan kendi cüzdanı içine eklenen kartlar için işlem ücreti almasının önü açıldı. Benzer yaklaşımı yapay zeka platform sağlayıcıları da tasarlayarak ödeme sürecinden gelir talebinde bulunabilirler.

Elbette bu bir öngörü. Ajan tabanlı ticaretin gelişmesi için öncelikle teknik yetkinliklerin gelişmesi gerekli. Kartlı ödemeler ekosistemini yapay zeka alışveriş asistanlarına uyumlandırmak zaman alacaktır. Bu süreci takip etmeyi sürdüreceğiz.

İlgili diğer yazılar:

[embed]Google Wallet 5.kere duyuruldu. Bu sefer tutacak mı? cundoglu.medium.com

[embed]AI benim asistanım olmalı, işyerinin değil Alışveriş asistanınızdan ne beklersiniz?cundoglu.medium.com