પશુથી મુક્ત સુધીની યાત્રા, નિયમ ધર્મનું મૂલ્ય

[embed]

આહાર, નિદ્રા, ભય અને મૈથુન — આ ચાર ક્રિયાઓ મનુષ્ય અને પશુમાં સમાન છે. પશુઓ પણ ખાય છે, થાકીને ઊંઘી જાય છે, મૃત્યુનો ભય અનુભવે છે અને પ્રજોત્પત્તિ કરે છે. તો પછી એક મનુષ્ય પશુ કરતાં જુદો કેવી રીતે પડે છે? સુભાષિતનો એક પ્રખ્યાત શ્લોક આનો સ્પષ્ટ ઉત્તર આપે છે: ધર્મ જ મનુષ્યની વિશેષતા છે. જો જીવનમાં ધર્મ ન હોય, તો મનુષ્ય પશુ સમાન જ છે. ધર્મ એટલે વિવેક — શું કરવું અને શું ન કરવું, શું ખાવું અને શું ન ખાવું તેનું સ્પષ્ટ જ્ઞાન.

ધર્મ વિના ભક્તિનું અસ્તિત્વ નથી

ગઢડામાં એક વખત શ્રીજી મહારાજ બિરાજમાન હતા અને અન્નકૂટ-ઉત્સવની તૈયારીઓ ચાલી રહી હતી. જીવબા અને લાડુબા સહિતના ભક્તો ખૂબ શ્રદ્ધાથી સેવા કરી રહ્યા હતા. અચાનક ત્યાં અતિશય પ્રકાશ થયો અને સ્વયં ભક્તિમાતાએ દર્શન આપ્યા. ભક્તોએ વિનંતી કરી કે માતાજી અહીં જ અખંડ બિરાજમાન રહો.

ત્યારે ભક્તિમાતાએ એક અત્યંત માર્મિક વાત કરી. તેમણે કહ્યું કે, “હું પતિવ્રતા છું. મારા પતિ ધર્મદેવ છે. જ્યાં ધર્મ હોય ત્યાં જ અમે રહીએ”.

આ પ્રસંગ સમજાવે છે કે ધર્મ નિયમ વિના કોઈપણ ભક્તિ સ્વીકાર્ય નથી. માણસ કદાચ માળા કરે, દંડવત કરે, પ્રદક્ષિણા કરે કે ઉપવાસ કરે, પરંતુ જો જીવનમાં ધર્મ અને નિયમ ન હોય, તો તે સાચી ભક્તિ ગણાતી નથી. અને જ્યાં ધર્મ અને ભક્તિ બંને છે, ત્યાં જ ઘનશ્યામ મહારાજ પ્રગટ બિરાજમાન રહે છે.

જીવનના દરેક ક્ષેત્રમાં નિયમોની અનિવાર્યતા

નિયમો માત્ર આધ્યાત્મિક માર્ગમાં જ જરૂરી છે તેવું નથી. આપણા રોજિંદા જીવનનું સંચાલન પણ નિયમોથી જ થાય છે.

ક્રિકેટ જેવી સામાન્ય રમતનું ઉદાહરણ લઈએ. બોલરે ક્રીઝની અંદર રહીને જ બોલ ફેંકવો પડે, ફિલ્ડર સીધો જમીન પર બોલ અડકાડ્યા વિના કેચ પકડે તો જ આઉટ ગણાય, અને બાઉન્ડ્રી પણ નક્કી જ હોય. જો આ નિયમો કાઢી નાખવામાં આવે, તો રમતમાં કોઈ આનંદ રહેતો નથી.

રસ્તા પર વાહનો ચલાવતી વખતે ટ્રાફિક સિગ્નલની લાલ અને લીલી લાઈટોનું પાલન કરવું પડે છે. આકાશમાં હજારો વિમાનો ઉડે છે, પરંતુ પાઇલોટ ચોક્કસ નિયમો અને દિશાનિર્દેશો મુજબ પ્લેન ઉડાડે છે, તેથી જ આકાશમાં વિમાનો અથડાતા નથી અને મુસાફરો સુરક્ષિત રહે છે. રમતવીરો કે ફિલ્મના કલાકારોને પણ સફળ થવા માટે વહેલા ઊઠવાથી લઈને કડક ડાયેટ અને કસરતના નિયમો પાળવા પડે છે.

જ્યારે નાશવંત જગતની સફળતા અને સુરક્ષા માટે આટલા કડક નિયમો અનિવાર્ય છે, તો પછી અનાદિ અજ્ઞાનને દૂર કરી અક્ષરધામની પ્રાપ્તિ માટે નિયમોની આવશ્યકતા કેટલી બધી હશે?

ભગવાનનો રાજીપો: એકમાત્ર લક્ષ્ય

સત્સંગ દીક્ષા ગ્રંથમાં પરમ પૂજ્ય મહંત સ્વામી મહારાજે સ્પષ્ટ કર્યું છે: “દેહોયમ સાધનમ મુક્તે: ન ભોગમાત્ર સાધનમ”. આ મનુષ્ય દેહ મુક્તિ માટે મળ્યો છે, કેવળ વિષય ભોગો ભોગવવા માટે નહીં.

શ્રીજી મહારાજે વચનામૃત ગઢડા પ્રથમ ૧૮માં ભક્તોને વિનંતી કરતા કહ્યું છે કે, “અમારું વચન છે તે ભલા થઈને સર્વે જરૂર રાખજો… તો અમે તમારી ઉપર ઘણા પ્રસન્ન થઈશું”. ભગવાન પોતે નિયમ પાળવાની વિનંતી કરે છે, કારણ કે તેમને આપણું કલ્યાણ કરવું છે.

જ્યારે ભક્ત નિયમમાં દ્રઢ રહે છે, ત્યારે સંત કેવા રાજી થાય છે તેનો ઉત્તમ દાખલો ૧૯૭૦માં લંડનમાં જોવા મળ્યો. યોગીજી મહારાજની ઉંમર મોટી હતી અને તબિયત નાદુરસ્ત હતી. લિફ્ટ વગરના મકાનમાં ચોથા માળે રહેતા નવીનભાઈ સ્વામિનારાયણે સામેથી યોગીબાપાને પધરામણી કરવાની ના પાડી, જેથી તેમને તકલીફ ન પડે. છતાં, યોગીબાપા દાદરા ચડીને તેમના ઘરે ગયા.

કારણ? નવીનભાઈ ૧૯૫૮માં લંડન આવ્યા ત્યારથી લઈને ૧૨ વર્ષ સુધી તેમણે દારૂ, માંસથી દૂર રહીને પ્રાતઃ પૂજા અને સ્નાનના નિયમો શુદ્ધ રીતે પાળ્યા હતા. એક ભક્તની આ દ્રઢતા જોઈને મોટા પુરુષ તમામ શારીરિક કષ્ટો ભૂલી ગયા અને રાજીપો વરસાવ્યો.

શોર્ટકટ નહીં, દ્રઢતા જ કામ લાગશે

આપણે ઘણીવાર સગવડીયો ધર્મ શોધીએ છીએ. છૂટછાટ લઈને ભગવાન પાસે દયાની અપેક્ષા રાખીએ છીએ. શિકાગોમાં એક યુવકે પ્રમુખસ્વામી મહારાજને હળવાશમાં કહ્યું હતું કે, જેમ પોલીસના સ્પીડ રડારથી બચવા લોકો રડાર ડિટેક્ટર ગોતી કાઢે છે, તેમ નિયમ-ધર્મમાં આઘુંપાછું થાય તો પણ અક્ષરધામમાં પહોંચી જવાય એવું કોઈ રડાર તમે ગોતી કાઢો.

પ્રમુખસ્વામી મહારાજે હસતાં હસતાં જવાબ આપ્યો હતો કે, “અમારી પાસે એવું કોઈ રાડાર છે જ નહીં… નિયમ ધર્મ તો પાળવા જ પડશે”. અક્ષરધામ પામવાનો કોઈ ટૂંકો માર્ગ નથી.

લોધિકાના અભેસિંહ દરબારને જામસાહેબે આગ્રહ કરીને સ્વયં દારૂની પ્યાલી આપી, ત્યારે તેમણે તલવાર ખેંચીને જામબાપુના હાથમાં મૂકી દીધી. તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે, “આ તલવારથી મારું મસ્તક કાપી નાખો, પછી જેટલો દારૂ રેડવો હોય તેટલો રેડજો, પણ સ્વામિનારાયણનું નામ લેનારી જીભે દારૂ નહીં પીવાય”.

આવી જ દ્રઢતા આજના યુગમાં પણ જોવા મળે છે:

• લંડનના વંદને ચાર વર્ષની ઉંમરથી જ ટીવી ન જોવાનો નિયમ લીધો અને વર્ષો સુધી પાળ્યો.
• લંડનના એક બાળકે હોસ્પિટલમાં ડૉક્ટર અને સગા-સંબંધીઓના ભારે દબાણ છતાં મટન સૂપ પીવાની સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી.
• સંજયભાઈ કારાએ એવરેસ્ટના બેઝ કેમ્પની કાતિલ ઠંડીમાં પણ રોજ સવારે સ્નાન અને પૂજા-પાઠનો નિયમ અખંડ રાખ્યો.
• લોસ એન્જલસના બહેનોએ અમેરિકન મિલિટરીમાં જોડાયા પછી પણ માંસાહારનો ત્યાગ અને એકાદશીના વ્રતની દ્રઢતા જાળવી રાખી.
• જાડેશ્વરના જયેશભાઈ આલીવાલાએ ૩૫ વર્ષ સુધી એક પણ રવિસભા પડવા દીધી નહોતી.

આ માત્ર કથાઓ નથી; આ એવા ઉદાહરણો છે જે સાબિત કરે છે કે જો અંતરમાં સ્વામીને રાજી કરવાની ધગશ હોય, તો સંજોગો ક્યારેય બાધારૂપ બનતા નથી.

અક્ષરમુક્ત થવાની તૈયારી

પંચવર્તમાન એ આપણા જીવનનો કિલ્લો છે. જો કિલ્લામાં ગાબડાં પડે, તો કુસંગ અને દુરાચારરૂપી દુશ્મનો અંદર ઘૂસી જાય છે. નિયમો પાળવાથી આપણું પોતાનું જ મન શાંત રહે છે, વિષયો તરફ દોડતું અટકે છે અને જીવનમાં સ્થિરતા આવે છે.

આ મનુષ્ય દેહ અતિ દુર્લભ છે. તેનો હેતુ અહમ અને મમત્વના બંધનોમાંથી મુક્ત થઈ, બ્રાહ્મી સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરવાનો છે. ભગવાન અને સંતે બતાવેલા માર્ગે ચાલીને, તેમના નિયમોનું પાલન કરીને આપણે તેમનો રાજીપો પ્રાપ્ત કરવાનો છે.

જ્યારે જગતના લોકોને રાજી કરવાના તમામ પ્રયત્નો નિષ્ફળ જાય છે અથવા અધૂરા રહે છે, ત્યારે ભગવાન અને સંત આપણી એક નાની દ્રઢતા પર અનંતગણો રાજીપો વરસાવવા તૈયાર બેઠા છે. પસંદગી આપણી છે — માયિક વિષયો પાછળ દોડીને થાકવું છે કે નિયમ ધર્મમાં દ્રઢ રહીને અખંડ શાંતિ અને અક્ષરધામનું સુખ પામવું છે.

નિયમો બંધન નથી, પણ મુક્તિના સાધન છે | પૂજ્ય જ્ઞાનેશ્વરદાસ સ્વામી | BAPS Satsang