Yapay Zeka İle Empirik Olan

Son yazımla beraber yapay zekanın bilim dünyasındaki çarpıcı gelişmeleri ile beraber güzel bir zincirleme düşünme yazıları yazabildim.

Bu senenin bilimsel gelişmeleri de bunu etkiledi tabi.

Her ne kadar zincirleme yazılarımda yapay zekanın bilimin içine girişini ele alsamda 2026 yılının daha öncesinde, 2024 yılında Nobel Kimya Ödülü çoktan yapay zekanın bizzat kendisine verilmişti zaten.

Yapay zekanın Nobel kazanması daha sansasyoneldir tabiki.

Fakat son yazımdaki gelişme, yapay zekanın bizzat

“Çekilin bakalım kardeşim artık matematik teoremlerini ben çözüyorum!” tutumudur.

Buradaki fark, iki bilimin de bilim olma biçimidir.

Yazının Devamını Okuyamayanlar İçin: ◎

Kimya ve Yapay Zeka

https://en.wikipedia.org/wiki/AlphaFold#/media/File:T1044-alphafold3-layey-by-layer.gif

2024 Nobel Kimya Ödülünde yapay zeka, protein yapısını tahmin etmişti.

Proteinler aminoasit zincirlerinden oluşur ama bu zincirlerin 3D şekli “katlanarak” oluşur

Bu katlanma fiziksel olarak oldukça karmaşıktır.

Yapay Zeka aminoasit dizisini alıp, proteinin 3D şeklini yüksek doğrulukla tahmin etti.

Tek bir protein yapısı aylarca laboratuvar deneyi gerektirecek iken, yapay zeka ile milyonlarca protein yapısı tahmin edildi.

Yapay zeka geçmiş protein verilerini ve örüntülerini öğrenerek yeni buluşlar ortaya koydu.

Tüm bu bilgiler ışığında bir yapay zeka programı olan AlphaFold programı, onu kullanan bilim insanlarını Nobel Ödülüne götürmeyi başardı.

Doğa ve Mantık

Konunun felsefi temeli ise doğrulama konusu başa geldiğinde açığa çıkıyor. Epistemik olan dile geliyor, nasıl olur tüm bunlar diye soruyoruz.

Daha doğrusu yapay zekanın cevabını neden doğru kabul ettik ?

Yapay zeka çıktısı nasıl bilim olur ?

Soruları ile karşı karşıya kalıyoruz.

Nobel Ödülünün kazanılmasında ortaya çıkan belki de en önemlik özellik doğanın hakem olarak bunu onaylamasıdır.

Yukarıdaki ilk sorunun cevabı ise yapay zekayı onaylayanlar biz değil, doğanın kendisi olmasıdır.

Bu anlamda gerçeklik testi uygulanır. Yapay zeka çıktısı doğa ile test edilir.

Doğa bilimlerinin empirik süreci ise bu şekilde uygulanır.

Kesinlikten daha çok gerçeklik ile uyumuna bakılır.

Sistem sonuçta açıktır deneme yanılma serbesttir.

Deneme yanılmalar sonucu doğa testine olasılıksal olarak en yakın uyan bilim olur.

Burada istatistik devreye girer çünkü bilim yaklaşık olarak en doğruyu arar.

En azından konu empirik olarak doğru ise…

Created by AI

Matematikte ise bir teoremin ispatı %99 doğru olursa geçersizdir.

Doğanın hakem sürecinde %99 büyük bir başarı iken mantıkta bu kabul edilmez.

Matematiksel doğru eksik kabul etmez. Yanlışı affetmez.

Sistemi kendi içinde kapalıdır, belirli kuralları vardır.

Kesinliğe ıraksar, kesin olma çabası vardır, deneysel değildir.

Sona geldiğimizde elde edilen sınırsız fikirlerden birkaçı bir LLM için doğa bilimi testi daha kolay olurken kesin bir matematiksel ispatın zorluğudur.

Yani yapay zeka için Nobel kazanmak çok kolay ama gerçek dünya için anlamsız bir teoremi ispatlaması daha zor.

Çünkü LLM doğası gereği olasılıksaldır.

Bu anlamda “Yapay Zeka Bilim Yapıyor” başlıklı yazımın önemide burada beliriyor.

Yapay zeka matematiksel teoremi ispatlayarak doğası gereği olasılıksal olan LLM’in kendisini aşması olarak kendisini tamamlıyor.

Bu da onu büyük bir başarı haline getiriyor