Altı Şapkalı Düşünme Tekniği

İnsanların farklı yöntemlerle düşünme ve kavrama yeteneklerini geliştiren, modern yaratıcı düşünme sanatının öncülerinden Edward de Bono, yaratıcı düşünce konusunda işlerimizi kolaylaştıracak oldukça dikkat çeken bir teknik geliştirdi:

Altı Şapkalı Düşünme Tekniği!

Bu yaklaşım, her biri farklı bir bakış açısını temsil eden altı hayali şapkadan hangisini takarsak, kendimizi o şapkanın gerekleriyle düşünmeye iteceğimiz etkili tekniklerden biri.

Gelin her bir şapkaya ve temsil ettiği düşünce yapısına göz atalım;

· Beyaz Şapka: Beyaz şapkayı taktığımızda, bizim için önemli oln şey objektif olabilmek ve tarafsız düşünebilmektir. Sahip olmak istediğiniz, ancak henüz sahip olmadığınız bilgileri dinlemeyi, sorgulamayı ve tanımlamayı sağlar.

• İstatistikler ve nesnel bilgiler önemliyken; duygular ve varsayımlar kesinlikle işin içine dâhil edilmemelidir.

• Özelliği: Tarafsızlık, açıklık ve net bilgiler içermesi

· Kırmızı Şapka: Beyaz şapkanın aksine tamamen kişisel deneyimler be duygularla ilgilidir. Üzerine düşünülen konunun şapkayı takan kişiye etkileri, hissettirdikleri neler? Bu sorulara cevap arayarak, adımlarımızı bu düşüncelere göre şekillendireceğiz.

• Beyaz şapkada geri planda bıraktığımız duyguları, varsayımları ve önsezileri oyuna dahil etmemize izin verir.

• Özelliği: Duygusallık, sezgiler ve tutkular.

· Sarı Şapka: Konunun olumlu yönlerine, sağladığı yarar odaklanmayı temsil eder. Bir şeyin neden işe yarayacağını düşünüyoruz; tasarruflar, faydalar ve avantajları; hatta genellikle ileri görüşlülüğü barındırır.

• Eğer sarı şapka taktıysak gerçeklikten kopuk olmamak koşuluyla, var olan fikrin ve sonuçlarının en önemli yanlarına odaklanarak düşünmeliyiz.

• Özelliği: İyimserlik, fayda ve fırsatlar.

· Yeşil Şapka: Öneriler, öneriler, fikirler, alternatifler, provokasyonlar ve bir fikirde ilginç olan şeyleri içerir. Olabildiğince özgür düşünmeyi simgeler.

• Eğer yeşil şapkayı taktıysak, herhangi bir sınıra takılmadan yaratıcılığın sınırlarını zorlayarak ve düşünceleri filtreden geçirmeden sadece üretmek için düşünmeliyiz.

• Özelliği: Yaratıcılık, üretkenlik ve yenilikçilik.

· Mavi Şapka: Düşünme konusuna değil, düşüncenin kendisine bakar ve diğer şapkaların kullanımı ve sıralanması da dahil olmak üzere sürecin oluşturulması, yönetilmesi ve sonuçlandırılması için kullanılır. Fikrin uygulanabilirliği, nasıl uygulanacağı gibi maddeleri düşünüp planlama ve organizasyonu göz önünde bulundurma gerekliliğini bize sunar.

• Diğer tüm şapkalardan çıkan fikirler mavi şapkanın süzgecinden geçer.

• Özelliği: Karar verici, analiz edici, serinkanlı olması.

· Siyah Şapka: Fikrin zihnimizde parladığı anda gözden kaçırdığımız negatif yönleri, zararları ve olmazları olabilir. Bir şeyin neden işe yaramayabileceğini, neden yasadışı olabileceğini, neden yanlış gidebileceğini veya neden yapmaya değmeyeceğini düşünmemizi sağlar. Mantık süzgecidir.

• Yapmamız gereken; olumsuzluklara odaklanmak zayıf noktaları bulmak ve eleştirel düşünmek.

• Özelliği: Kötümser, tehlike ve riskler

Altı Düşüme Şapkasının Amaçları

Bu teknik uygulama boyunca, düşünme işlemini sadeleştirerek her defasında yalnızca tek bir şey ile ilgilenmeye ve anda kalmamıza yardımcı olacaktır. Kişiler yaratıcılığın, duyguların, mantığın her birine aynı anda dikkat etmek yerine onlarla tek tek ilgilenebilme imkânını bulur. İstenildiği zaman hangi düşünce gerekli ise o düşünceye geçiş yapmayı sağlamayı amaçlar. Aslında tüm bu şapkaları kısa talimatlar olarak düşünebiliriz. Uygulamayı sırasında bir ekip lideri ya da kendi kendimize telkin vererek, bir talimatla bakış açımızı şekillendirmek demektir:

Değiştir!

Şapkaları nasıl kullanacağız?

Perspektifi güçlendirmek ve yeni fikirleri yakalamak için Edward de Bono’nun Altı Şapkalı Düşünme yaklaşımını kullanırken aşağıdaki adımları uygulayabiliriz.

· Tüm gruba bir şapka veya her kişiye farklı bir şapka atayabilir ve ardından daha fazla fikri teşvik etmek için şapkaları döndürebiliriz.

· Herkesin aynı anda aynı renk şapkayı takması konusunda ısrar etmenin daha iyi sonuç vereceğini iddia edemeyiz ama bunu da bir yöntem olarak uygulayabiliriz, bu herkesin aynı anda aynı yöne bakmasını sağlayacaktır.

· Tüm şapkaları istediğimiz sıklıkta kullanabiliriz.

· Her şapkayı kullanmaya gerek yoktur.

· Aynı anda iki, üç, dört veya daha fazla şapkadan oluşan farklı diziler sağlayabiliriz.

· Bir toplantıda uygulayacaksak, toplantıdaki liderin bir önceden ayarlanmış bir programla ekiptekilere hangi şapkayı takması gerektiği perspektifini verebilir ancak sıralamayı kolaylaştırmamalıdır. Katılımcılarınıza hangi şapkaları giymek istediklerini sormazsa daha verimli olacaktır. Yöntem konusunda kendi uzmanlığına güvenip, takımı şekillendirmek doğru tercih olacaktır.

· Katılımcıların bir ortak fikri bireysel olarak yakalamasını sağlamak için not kağıtlarını da kullanabiliriz. Oturumu lideri olarak, ilgisiz tüm katılımcılar için bile bir mola sırasında okunabilir hızlı notlar fikir alışverişi sırasında işimizi kolaylaştıracaktır.

· Tüm şapkaları kullanmamayı elbette tercih edebilir ve şapkaların tanımlarını kendi durumumuza göre şekillendirebiliriz, ancak atadığımız perspektifleri açıklamak için bir tür görsel serisi veya grafiksel komut kullanmamız işleyişimizi kolaylaştıracaktır.

Altı Şapkalı Düşünme Tekniğinin Avantajları

Tekniği kullandığımızda, herhangi bir konuda ifade edilen görüşler başıboş şekilde zihnimizde canlanmadan, belli bir sisteme kavuşmuş olur. Böylece olası bir zaman kaybının önüne geçilecektir. Karar verme ve verilen kararın sonucunun ortaya çıkması kolaylaşır. Düşünme sürecine odaklanırsak düşüncelerin gelişmesi ve olgunlaşması kolaylaşacaktır. Fikirleri temelde destekleyerek, yatay ve dikey düşünme sağlanır.

Altı şapkalı düşünmenin her bir aşaması, iletişimi güçlendirmeyi sağlar. Daha hızlı karar verme imkânı oluşur. Tartışmalardan kaçınmak istediğimiz ortamda iyi bir yardımcıdır.

Sonuç olarak,

Altı şapkalı düşünme tekniğinde her bir şapka, bir karakteri temsil eder. Adeta bir tiyatro sahnesinde kendine ait rolü oynayan oyuncu gibi hangi şapkayı takarsak o şapkanın düşüncesine bürünürüz.

Altı şapka düşünme yöntemi; düşünceleri geliştirmeyi sağlayıp, bizi hem dışsal tartışmalardan hem de kendi iç çatışmamızdan uzak tutacak ve yaratıcı düşünmeyi sağlayıp hayatımıza önemli katkılar sunacaktır.

Eğer karar vericiysek, tüm riskleri, olumsuzlukları, avantajları, kesin bilgileri ve duyguları bilerek ve ortaya koyarak hareket edebileceğimiz bir alan yaratmamızı sağlayacaktır.

Altı Şapkalı düşünme tekniği çok kısa sürede çoklu düşünme ile özellikle bir ekip içindeki tüm bireylere yardımcı olması açısından kullanışlıdır.